ارزیابی مکانی ریسک تجمعی ناشی از عوامل استرس‌زا بر زیستگاه دراج در منطقه سیستان با استفاده از مدل ارزیابی ریسک زیستگاه (HRA)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

ملیحه عرفانی

گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

10.22067/geoeh.2026.100638.1696

چکیده

دراج (Francolinus francolinus bogdanovi) از پرندگان شاخص زیست‌بوم‌های خشک شرق ایران است که بقای آن به تداوم و کیفیت زیستگاه‌های طبیعی و نیمه‌طبیعی وابسته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی الگوی مکانی ریسک تجمعی زیستگاه دراج با مدل ارزیابی ریسک زیستگاه (HRA) انجام شد. در این ارزیابی هفت عامل استرس‌زا شامل عمق نوری آئروسل جوی (AOD) به‌عنوان نمایه‌ای از بار آئروسل و گردوغبار جوی، دمای سطح زمین (LST)، تغییرات منفی NDVI بین بهار و تابستان، جاده، شهر، معدن و روستا در نظرگرفته شد. زیستگاها نیز اراضی کشاورزی، مراتع، اراضی بایر و پوشش درختی بودند. اراضی کشاورزی، مراتع و پوشش درختی و درختچه‌ای پراکنده دارای کانون‌های مشخصی از ریسک متوسط تا بالا بودند. میانگین ریسک تجمعی در آنها به‌ترتیب 37/7، 63/3، 20/5 و 22/4 بود. 5/78 درصد از سطح اراضی کشاورزی در طبقات ریسک متوسط تا بالا قرار داشت، درحالی‌که این مقدار برای مراتع و پوشش درختی به‌ترتیب 4/23 و 6/39 درصد بود. بیشترین مقدار ریسک تجمعی(65/11) در مراتع مشاهده شد. در میان عوامل استرس‌زا، AOD، LST و تغییرات NDVI سهم بیشتری در الگوی ریسک تجمعی داشتند. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی در محدوده‌های خارج از مناطق حفاظت‌شده در شرق سیستان باشد.

کلیدواژه‌ها

حفاظت خارج از مناطق حفاظت‌شده

ارزیابی ریسک

ظرفیت بازیابی

عوامل استرس‌زا

موضوعات

• مخاطرات اقلیمی و اتمسفریک

---