مدل‌سازی و پهنه‌بندی حساسیت زمین‌لغزش در مسیرهای مواصلاتی با بهره‌گیری از شبکه عصبی مصنوعی (ANN)؛ مطالعه موردی: جاده مریوان–سقز

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

یگانه کارچانی ¹

رامین آتش بهار ²

قاسم کیخسروی ³

هوشیار ذبیحی قلدره ⁴

¹ گروه سنجش از دور و GIS، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

² گروه سنجش از دور، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

³ گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

⁴ گروه سنجش از دور و GIS ، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22067/geoeh.2026.99287.1675

چکیده

زمین‌لغزش خسارات قابل توجهی به راه‌های مواصلاتی وارد می‌کند. محور مریوان-سقز در استان کردستان از نقاط بحرانی از نظر وقوع زمین‌لغزش محسوب می‌شود. هدف از این تحقیق مدل‌سازی و پهنه‌بندی حساسیت زمین‌لغزش در این مسیر ارتباطی با بهره‌گیری از شبکه عصبی مصنوعی و تعیین مهم‌ترین عوامل کنترل‌کننده ناپایداری دامنه‌ها می باشد. داده‌ها پس از پیش‌پردازش به سه مجموعه آموزش (۷۰ درصد)، اعتبارسنجی (۱۵ درصد) و آزمون (۱۵ درصد) تقسیم شدند. معماری مدل شبکه عصبی مصنوعی از نوع پرسپترون چندلایه با یک لایه پنهان حاوی ۱۰ نرون و الگوریتم یادگیری لونبرگ-مارکوارت طراحی و پس از ۱۵۰۰ بار تکرار آموزش داده شد. نتایج حاصل از مدل‌سازی در مرحله آزمون نشان داد که مدل طراحی‌شده از دقت کلی ۹۲.۵ درصد، ضریب کاپای ۰.۸۵ و سطح زیر منحنی ROC برابر ۰.۹۹۰۵ برخوردار است که بیانگر توانایی عالی مدل در تفکیک مناطق لغزشی از غیرلغزشی می‌باشد. تحلیل اهمیت ویژگی‌ها با استفاده از روش وزنی شبکه عصبی نشان داد که به ترتیب پارامتر میانگین بارندگی سالانه، فاصله از گسل،ارتفاع ، تراکم گسل و شیب بیشترین نقش را در کنترل الگوی مکانی زمین‌لغزش در منطقه مورد مطالعه دارند. پهنه‌های خطر زیاد و بسیار زیاد در برابر زمین لغزش، عمدتاً در بخش‌های جنوبی محور مریوان-سقز متمرکز شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

زمین لغزش

شبکه عصبی مصنوعی

جاده مریوان-سقز

مدلسازی مکانی

سیستم اطلاعات جغرافیایی

موضوعات

• مخاطرات جاده ‌ای

---