بررسی تغییرات آب معادل برف، عمق برف و چگالی برف در ایران با استفاده از داده‌های بازتحلیل ERA5-Land

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سمیه حاجیوند پایداری ¹

محمد سلیقه ²

بهلول علیجانی ³

علیرضا کربلایی ⁴

¹ دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی تهران

² استاد گروه آموزشی جغرافیای طبیعی دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی تهران. تهران. ایران

³ استاد گروه آموزشی جغرافیای طبیعی (بازنشسته) دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی تهران

⁴ استادیار گروه آموزشی جغرافیای طبیعی دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی تهران. ایران

10.22067/geoeh.2026.100091.1688

چکیده

آب معادل برف، عمق برف و چگالی برف سه متغیر بنیادین هیدرولوژی برف هستند. پژوهش حاضر تغییرات مکانی=زمانی این سه متغیر را با داده‌های ماهانه ERA5-Land با تفکیک 1/0 درجه طی دوره ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴ در ۱۵۵۴۷ یاخته خشکی بررسی کرد.نتایج نشان داد ذخیره برف به‌شدت متمرکز است؛ تنها 3/27 درصد مساحت کشور میانگین بلندمدت SWE بیش از یک میلی‌متر دارد، نیمی از ذخیره در 3/7 درصد مساحت قرار دارد (ضریب جینی 0/87) و بیشینه آن (0/155 متر معادل آب) در زردکوه=دنا دیده می‌شود. عمق و SWE تقریباً هم‌خط‌اند (r = ۰/۹۹) که بخشی از آن ساختاری است، در حالی که رابطه چگالی با عمق مثبت و غیرخطی است و ضرایب آن به نوع نمونه وابسته است (0/62 تا 0/87). مؤلفه اول 90/8درصد واریانس را تبیین کرد و چهار طبقه برفی در امتداد یک گرادیان پیوسته تفکیک شد؛ طبقه برف‌انبار کوهستانی با 2/1 درصد مساحت، 25/8درصد ذخیره را در بر دارد. میانگین SWE دسامبر تا مارس روند کاهشی معنادار داشت (Z = −۳/۷۳؛ شیب سن ۱/۹− میلی‌متر در دهه) و پس از ۲۰۰۸ به حدود نصف رسید؛ کاهش آوریل معنادار و تغییر نوامبر نامعنادار بود. کاهش معنادار SWE زمستانه 80/3 درصد پهنه برف‌گیر را در بر می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

آب معادل برف

عمق برف

چگالی برف

ERA5-Land

تحلیل مؤلفه‌های اصلی

موضوعات

• تغییر اقلیم

---