واکاوی الگوهای همدیدی مؤثر بر رخداد توفان‌های رعدوبرق در استان تهران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مینا دانشور ¹

حسن لشکری ²

رضا برنا ³

¹ دانشجوی دکتری تخصصی آب و هواشناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² شهید بهشتی تهران

³ دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم تحقیقات، اهواز ، ایران

10.22067/geoeh.2026.100019.1687

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی الگوهای همدیدی مؤثر بر توفان‌های رعدوبرقی در استان تهران طی سه سیکل خورشیدی ۲۲، ۲۳ و ۲۴ و در بازه ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۹ انجام شد. برای این منظور، داده‌های روزانه ایستگاه‌های سینوپتیک استان تهران بر اساس کد وضعیت جوی ww استخراج و پس از کنترل کیفی، رخدادهای رعدوبرقی با توجه به هم‌زمانی و تکرار دیده‌بانی‌ها تعیین شدند. سپس سامانه‌ها بر پایه طول تداوم از یک‌روزه تا پنج‌روزه و بیشتر طبقه‌بندی و رخدادهای فرین با استفاده از آستانه صدک نودم انتخاب شدند. داده‌های جوّی مربوط به نمونه‌های منتخب از پایگاه NCEP/NCAR در ترازهای ۱۰۰۰، ۹۲۵، ۸۵۰، ۷۰۰ و ۵۰۰ هکتوپاسکال دریافت و نقشه‌های ترکیبی ارتفاع ژئوپتانسیل، نم ویژه، باد و امگا تحلیل شد. نتایج نشان داد بیش از ۷۰ درصد سامانه‌های رعدوبرقی استان تهران یک‌روزه بوده و اوج فراوانی آن‌ها در بهار، به‌ویژه آوریل و می، رخ داده است. از میان ۴۹ سامانه فرین یک‌روزه، ۱۴ الگوی همدیدی شناسایی شد که سه الگوی «کم‌فشار عربستان–پرفشار مهاجر»، «کم‌فشار پاکستان–پرفشار مهاجر» و «کم‌فشار سودان–چرخند اروپایی» فراوانی بیشتری داشتند. در مجموع، فرارفت رطوبت لایه‌های زیرین، ناپایداری ترازهای میانی و اثر ناهمواری‌های البرز مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری این توفان‌ها بودند.

کلیدواژه‌ها

الگوهای همدیدی

توفان‌ رعدوبرق

استان تهران

سامانه‌های همرفتی

موضوعات

• مخاطرات اقلیمی و اتمسفریک

---