وقوع سیلاب شهری میتواند باعث به زیر آب رفتن و از بین رفتن زیرساختهای شهری، تلفات جانی و مالی شدید و خسارات گستردۀ اقتصادی و اجتماعی ناشی از آن شود. در این بین زیرساختهای آبی و سبز شهری نقش مؤثری در کاهش ریسک سیلاب شهری ایفاء میکنند. از این رو هدف این پژوهش ارزیابی نقش خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری کلانشهر تبریز با دورۀ بازگشت 2 ساله میباشد. در این پژوهش با استفاده از دادههای تصاویر ماهوارهای لندست، کاربری اراضی/ پوشش اراضی، هواشناسی، جدول بیوفیزیکی، GIS و نرم افزار InVEST به ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز پرداخته شده است. یافتهها نشان داد که در سال 1363 با دورۀ بازگشت 2 ساله و در طی بارندگی 15 دقیقهای، حجم آب جذب و نگهداشته شده و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری به ترتیب 4.28 میلیون متر مکعب، 10.87 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقهای 3.17 میلیون متر مکعب و 8.04 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقهای 2.58 میلیون متر مکعب و 6.56 میلیون دلار، در سال 1381 با بارندگی 15 دقیقهای 4.37 میلیون متر مکعب و 2.01 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقهای 3.21 میلیون متر مکعب 14.71 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقهای 2.60 میلیون متر مکعب و 11.94 میلیون دلار و در سال 1401 با بارندگی 15 دقیقهای 4.65 میلیون متر مکعب و 33.25 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقهای 6.15 میلیون متر مکعب و 43.96 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقهای، 5.20 میلیون متر مکعب و 14/37 میلیون دلار برای تبریز بوده است. نتایج نشان داد که در کلان شهر تبریز به دلیل ناچیز بودن زیرساختهای سبز، این کاربریها نقش چندانی در کاهش ریسک سیلاب شهری نداشتهاند. در پتانسیل جذب و نگهداشت رواناب تبریز، کاربری اراضی/ پوشش اراضی در مقایسه با گروه هیدرولوژیکی خاک نقش بیشتری را داشته است. همچنین نتایج نشان داد که نقش خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز نسبتاً چشمگیر بوده است.
Ahiablame, L., & Shakya, R. (2016). Modeling flood reduction effects of low impact development at a watershed scale. Journal of Environmental Management, 171, 81-91. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2016.01.036
Ahmadi, Y., Bazrafshan, O. B., Salajeghe, A., Holisaz, A., & Azare, A. (2021). Risk analysis of urban flood in Bandar Abbas using Machine Learning model and Analytic Hierarchy Process, Journal of Environmental Erosion Research, 11(1), 36-57. [In Persian] https://doi.org/10.52547/jeer.11.1.36
Alderman, K., Turner, L. R., & Tong, S. (2012). Floods and human health: a systematic review. Environment International, 47, 37-47 .https://doi.org/10.1016/j.envint.2012.06.003
Bose, S., & Mazumdar, A. (2023). Urban flood risk assessment and mitigation with InVEST-UFRM model: a case study on Kolkata city, West Bengal state (India). Arabian Journal of Geosciences, 16(5), 320. https://doi.org/10.1007/s12517-023-11486-y
Dai, K., Cheng, C., Shen, S., Geng, J., & Zhang, T. (2024). Evaluating future flood risk mitigation capacities in major cities across China. Urban Climate, 55, 101890. https://doi.org/10.1016/j.uclim.2024.101890
Ekmekcioğlu, Ö., Koc, K., & Özger, M. (2021). District based flood risk assessment in Istanbul using fuzzy analytical hierarchy process. Stochastic Environmental Research and Risk Assessment, 35, 617-637. https://doi.org/10.1007/s00477-020-01924-8
Farahnakian, Z., Ghazavi, R., Dokhan, S., & Omidvar, E. (2024). Investigating the effect of climate change on temperature, rainfall, and intensity-duration-frequency curves in dry areas (case study: Kashan Watershed). Journal of Water and Soil Management and Modelling, 4(2), 211-226. [In Persian] https://doi.org/10.22098/mmws.2023.12570.1254
Fletcher, T. D., Shuster, W., Hunt, W. F., Ashley, R., Butler, D., Arthur, S., ... & Viklander, M. (2015). SUDS, LID, BMPs, WSUD and more–The evolution and application of terminology surrounding urban drainage. Urban water journal, 12(7), 525-542. https://doi.org/10.1080/1573062X.2014.916314
Fotouhi, S., & Kiani, S. (2015). Micro-zonation of the Urban Flood Risk Model Using AHP (Case Study: Nahavand city). Quarterly Journal of Environmental-based Territorial Planning, 8(29), 133-152. [In Persian] https://journals.iau.ir/article_515572.html
Ghadbeygi, M., Mazaheri, H., Shafiei, H., & Mardian, M. (2024). Urban flood risk management, a solution for the protection of ecosystems (Case study: Arak City). Journal of Research in Ethnobiology and Conservation, 1(2), 38-50. [In Persian] https://doi.org/10.22091/ETHC.2024.10558.1018
Ghahraman, B., & Abkhezr, H. (2004). Improvement in Intensity-Duration-Frequency Relationships of Rainfall in Iran. Journal of Water and Soil Science, 8(2), 1-14. [In Persian] https://doi.org/20.1001.1.24763594.1383.8.2.1.4
Gitika, T., & Ranjan, S. (2014). Estimation of surface runoff using NRCS curve number procedure in Buriganga Watershed, Assam, India-a geospatial approach. International Research Journal of Earth Sciences, 2(5), 1-7. https://www.isca.in/EARTH_SCI/Archive/v2/i5/1.ISCA-IRJES-2014-011.php
Gu, X., & Liu, X. (2024). Planning scale flood risk assessment and prediction in ultra-high density urban environments: The case of Hong Kong. Ecological Indicators, 162, 112000. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2024.112000
Hou, J., Liu, F., Tong, Y., Guo, K., Ma, L., & Li, D. (2020). Numerical simulation for runoff regulation in rain garden using 2D hydrodynamic model. Ecological Engineering, 153, 105794. https://doi.org/10.1016/j.ecoleng.2020.105794
Kuller, M., Farrelly, M., Deletic, A., & Bach, P. M. (2018). Building effective Planning Support Systems for green urban water infrastructure—Practitioners’ perceptions. Environmental Science & Policy, 89, 153-162. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2018.06.011
Liang, C. Y., You, G. J. Y., & Lee, H. Y. (2019). Investigating the effectiveness and optimal spatial arrangement of low-impact development facilities. Journal of Hydrology, 577, 124008. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2019.124008
Ma, Y., Deilami, K., Egodawatta, P., Liu, A., McGree, J., & Goonetilleke, A. (2019). Creating a hierarchy of hazard control for urban stormwater management. Environmental Pollution, 255, 113217. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2019.113217
MahmoodZadeh, H., Emami Kia, V., & Rasooli, A. A. (2015). Micro Zonation of Flood Risk in Tabriz Suburb with using Analytical Hierarchy Process. Journal of Geographical Research, 30(1), 167-180. [In Persian] https://jgr.ui.ac.ir/article_18098.html?
Peng, J., & Zhang, J. (2022). Urban flooding risk assessment based on GIS-game theory combination weight: A case study of Zhengzhou City. International Journal of Disaster Risk Reduction, 77, 103080. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2022.103080
Pham, B. T., Luu, C., Van Phong, T., Nguyen, H. D., Van Le, H., Tran, T. Q., ... & Prakash, I. (2021). Flood risk assessment using hybrid artificial intelligence models integrated with multi-criteria decision analysis in Quang Nam Province, Vietnam. Journal of Hydrology, 592, 125815. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2020.125815
Prudencio, L., & Null, S. E. (2018). Stormwater management and ecosystem services: A review. Environmental Research Letters, 13(3), 033002. https://doi.org/10.1088/1748-9326/aaa81a
Pyke, C., Warren, M. P., Johnson, T., LaGro Jr, J., Scharfenberg, J., Groth, P., ... & Main, E. (2011). Assessment of low impact development for managing stormwater with changing precipitation due to climate change. Landscape and Urban Planning, 103(2), 166-173. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.07.006
Qi, W., Ma, C., Xu, H., Chen, Z., Zhao, K., & Han, H. (2021). A review on applications of urban flood models in flood mitigation strategies. Natural Hazards, 108, 31-62. https://doi.org/10.1007/s11069-021-04715-8
Qin, H. P., Li, Z. X., & Fu, G. (2013). The effects of low impact development on urban flooding under different rainfall characteristics. Journal of Environmental Management, 129, 577-585. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2013.08.026
Rentschler, J., Avner, P., Marconcini, M., Su, R., Strano, E., Vousdoukas, M., & Hallegatte, S. (2023). Global evidence of rapid urban growth in flood zones since 1985. Nature, 622(7981), 87-92. https://doi.org/10.1038/s41586-023-06468-9
Row, S. (1976). Appendix I : USDA / SCS curve number method for estimating daily runoff, 88–90.
Rözer, V., Mehryar, S., & Surminski, S. (2022). From managing risk to increasing resilience: a review on the development of urban flood resilience, its assessment and the implications for decision making. Environmental Research Letters, 17(12), 123006. https://doi.org/10.1088/1748-9326/aca8bc
Rufat, S., & Botzen, W. W. (2022). Drivers and dimensions of flood risk perceptions: Revealing an implicit selection bias and lessons for communication policies. Global Environmental Change, 73, 102465. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2022.102465
Sohn, W., Kim, J. H., Li, M. H., & Brown, R. (2019). The influence of climate on the effectiveness of low impact development: A systematic review. Journal of Environmental Management, 236, 365-379. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2018.11.041
Soomro, A. G., Babar, M. M., Memon, A. H., Zaidi, A. Z., Ashraf, A., & Lund, J. (2019). Sensitivity of direct runoff to curve number using the SCS-CN method. Civil Engineering Journal, 5(12), 2738-2746. https://doi.org/10.28991/cej-2019-03091445
Tabeyi, N., Babaee Aghdam, F., & Hakimi, H. (2022). Inclusive city; A new approach in urban planning A case study the Tabriz city. Journal of Geographical Urban Planning Research, 10(2), 115-132. [In Persian] https://doi.org/ 10.22059/JURBANGEO.2022.335543.1627
Tellman, B., Sullivan, J. A., Kuhn, C., Kettner, A. J., Doyle, C. S., Brakenridge, G. R., ... & Slayback, D. A. (2021). Satellite imaging reveals increased proportion of population exposed to floods. Nature, 596(7870), 80-86. https://doi.org/10.1038/s41586-021-03695-w
Tessema, S. M., Lyon, S. W., Setegn, S. G., & Mörtberg, U. (2014). Effects of different retention parameter estimation methods on the prediction of surface runoff using the SCS curve number method. Water Resources Management, 28, 3241-3254. https://doi.org/10.1007/s11269-014-0674-3
UN Office for Disaster Risk Reduction. (2020). Human cost of disasters. An overview of the last 20 years 2000-2019. UN.
Vilca-Campana, K., Carrasco-Valencia, L., Iruri-Ramos, C., Cárdenas-Pillco, B., Escudero, A., & Chanove-Manrique, A. (2024). An Ecosystem Service Evaluation for Urban Flood Mitigation in a Desert Region Using the Invest Model. Available at SSRN 4885367. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4885367
Wang, Y., Peng, L., Yang, L. E., Wang, Z., & Deng, X. (2024). Attributing effects of classified infrastructure management on mitigating urban flood risks: A case study in Beijing, China. Sustainable Cities and Society, 101, 105141. https://doi.org/10.1016/j.scs.2023.105141
Wu, M., Wei, X., Ge, W., Chen, G., Zheng, D., Zhao, Y., ... & Xin, Y. (2024). Analyzing the spatial scale effects of urban elements on urban flooding based on multiscale geographically weighted regression. Journal of Hydrology, 132178. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2024.132178
Yazdani, M. H., Ghasemi, M., & Saleki Maleki, M. A. (2018). Micro-zoning vulnerability of cities against flood risk (case study: Tabriz city). Journal of Rescue and Relief, 10(4), 33-44. [In Persian] http://jorar.ir/article-1-355-en.html
Zeng, S., Guo, H., & Dong, X. (2019). Understanding the synergistic effect between LID facility and drainage network: With a comprehensive perspective. Journal of Environmental Management, 246, 849-859. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2019.06.028
Zeynali Azim, A., Hatami Golzari, E., Karami, I., & Babazadeh Oskoui, S. (2021). Measuring the Environmental Sustainability of Tabriz City Based on Environmental Indicators of Smart Urban Growth. Journal of Sustainability, Development & Environment, 2(3), 41-59. [In Persian] https://sanad.iau.ir/Journal/jsde/Article/846581/FullText
Zischg, J., Goncalves, M. L., Bacchin, T. K., Leonhardt, G., Viklander, M., Van Timmeren, A., ... & Sitzenfrei, R. (2017). Info-Gap robustness pathway method for transitioning of urban drainage systems under deep uncertainties. Water Science and Technology, 76(5), 1272-1281. https://doi.org/10.2166/wst.2017.320
هریسچیان,مهدی و محمودزاده,حسن . (1404). ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش خطر سیلاب شهری (UFRM) با رویکرد دوره کوتاه مدت (2 ساله)، مطالعه موردی: کلان شهر تبریز. جغرافیا و مخاطرات محیطی, 14(4), 153-180. doi: 10.22067/geoeh.2025.94245.1589
MLA
هریسچیان,مهدی , و محمودزاده,حسن . "ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش خطر سیلاب شهری (UFRM) با رویکرد دوره کوتاه مدت (2 ساله)، مطالعه موردی: کلان شهر تبریز", جغرافیا و مخاطرات محیطی, 14, 4, 1404, 153-180. doi: 10.22067/geoeh.2025.94245.1589
HARVARD
هریسچیان مهدی, محمودزاده حسن. (1404). 'ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش خطر سیلاب شهری (UFRM) با رویکرد دوره کوتاه مدت (2 ساله)، مطالعه موردی: کلان شهر تبریز', جغرافیا و مخاطرات محیطی, 14(4), pp. 153-180. doi: 10.22067/geoeh.2025.94245.1589
CHICAGO
مهدی هریسچیان و حسن محمودزاده, "ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش خطر سیلاب شهری (UFRM) با رویکرد دوره کوتاه مدت (2 ساله)، مطالعه موردی: کلان شهر تبریز," جغرافیا و مخاطرات محیطی, 14 4 (1404): 153-180, doi: 10.22067/geoeh.2025.94245.1589
VANCOUVER
هریسچیان مهدی, محمودزاده حسن. ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش خطر سیلاب شهری (UFRM) با رویکرد دوره کوتاه مدت (2 ساله)، مطالعه موردی: کلان شهر تبریز. جغرافیا و مخاطرات محیطی. 1404;14(4):153-180. doi: 10.22067/geoeh.2025.94245.1589
