جغرافیا و مخاطرات محیطی

جغرافیا و مخاطرات محیطی

تحلیل فضایی تاب‌آوری مناطق شهری در برابر زلزله (مطالعه موردی: شهر کرمانشاه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
3 استاد گروه جغرافیا طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
چکیده
گسترش جمعیت شهرنشینی به بیش از دو سوم جمعیت جهان تا سال ۲۰۵۰ ازیک‌طرف و پیش­ بینی رشد ریسک مخاطرات طبیعی در آینده از طرف دیگر، لزوم توجه مدیران، برنامه‌ریزان و سیاست­ گذاران شهری را به مسئله تاب­ آوری بیشتر جوامع در مواجهه با مخاطرات طبیعی به نمایش می­ گذارد. ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر، تحلیل ­فضایی تاب‌آوری مناطق شهری در برابر زلزله در شهر کرمانشاه است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به لحاظ روش انجام توصیفی - تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش شهروندان شهر کرمانشاه است که با استفاده از فرمول کوکران 385 نفر به‌عنوان نمونه آماری انتخاب گردید. جمع ­آوری داده­ ها با استفاده از پرسشنامه صورت گرفته است و از روش ­های توصیف فراوانی ابعاد و گویه­ ها و­ آزمون­ های تی تک نمونه­ ای، فریدمن و کروسکال والیس و روش CV جهت تحلیل داده ­ها استفاده شده است.­ یافته­ ها نشان می دهد؛ تاب ­آوری شهر کرمانشاه در همه شاخص ­ها (آگاهی، دانش، مهارت، نگرش و سرمایه اجتماعی­­) در حد متوسط است­، همچنین شاخص نگرش بیشترین اهمیت را در تاب ­آوری ­داشته است و شاخص‌های؛ آگاهی، سرمایه اجتماعی، دانش و مهارت در رتبه ­های بعدی قرار دارند. ­نتایج­ آزمون کروسکال والیس هم نشان می ­دهد، تفاوت معنادار بین مناطق هشت­گانه در کلانشهر کرمانشاه از لحاظ کل شاخص­ های تاب­ آوری وجود دارد و اینکه وضعیت مناطق هشت­گانه در یک سطح نمی ­باشند. در بین شاخص­ ها بیشترین نابرابری مربوط به شاخص آگاهی و کمترین مربوط به شاخص سرمایه اجتماعی است. در کل تحلیل فضایی تاب­ آوری ­در شهر کرمانشاه در حد متوسط و در بین مناطق تفاوت وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

©2024 The author(s). This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0)

- اصلانی، فرشته؛ امینی حسینی، کامبد و فلاحی، علیرضا؛ 1397. چارچوب تاب­آوری کالبدی و اجتماعی محله در برابر زلزله (مطالعه موردی: محله کشاورز واقع در منطقه ۶ تهران). مدیریت مخاطرات محیطی (دانش مخاطرات سابق). دوره ۵. شماره ۴. صص 433-417.
- امیری، علی؛ زارعی، حسین؛ مسعودی­راد، ماندانا و حاتمی­نژاد­، حسین؛ 1401. شناسایی مؤلفه­های اثرگذار بر افزایش میزان تاب­آوری اقتصادی و اجتماعی شهری در مواجهه با بحران زلزله مطالعه موردی: شهرستان بروجرد. ­فصل­نامه آمایش محیط. دوره 15. شماره ۵۷. صص 210-189. https://doi.org/20.1001.1.2676783.1401.15.57.10.1    
- ایزدی نجف­آبادی، راضیه؛ خادم­الحسینی، احمد؛ صابری، حمید و اذانی، مهری؛ 1399. تحلیل عوامل مؤثر بر افزایش تاب­آوری اجتماعی شهرها (مطالعه موردی: شهر نجف­آباد). دوفصلنامه جغرافیای اجتماعی شهری. دوره 7. شماره 2. صص 112-77.                                                              https://jusg.uk.ac.ir/article_2692.html
- بسطامی­نیا، امیر؛ رضائی، محمدرضا­ و سرائی، محمدحسین؛ 1397. تبیین و تحلیل تاب­آوری اجتماعی برای مقابله با سوانح طبیعی. فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران. دوره ۸. شماره3. صص224- 209.
- پورطاهری، مهدی؛ سجاسی قیداری، حمداله و صادقلو، طاهره؛ ۱۳۹۰. ارزیابی تطبیقی روش­­های رتبه­بندی تکنیک مخاطرات محیطی در مناطق روستایی (مطالعه موردی: استان زنجان). پژوهش­های روستایی. سال دوم. شماره سوم. صص ۵۴- ۳۱.
                                                                                         https://jrur.ut.ac.ir/article_23686.html
- حیدریان، شیدا؛ رحیمی، محمود؛ فتح­الهی، ثریا و غفوری، سیروان؛ 1396. تحلیل شاخص­های تاب­آوری سکونتگاه‌های غیر­رسمی در برابر زلزله با رویکرد اجتماعی (نمونه موردی: محله فرحزاد تهران). فصلنامه علمی- پژوهشی نگرش­های نو در جغرافیای انسانی. سال دهم. شماره اول. صص 260-245.
https://sanad.iau.ir/journal/geography/Article/537346?jid=537346                             
- دارابی، هژیر؛ عزت پناه، بختیار و حسین­زاده دلیر، کریم؛ 1401. تحلیل فضایی ابعاد مسکن پایدار شهری مبتنی بر رویکرد اقتصاد سیاسی فضا مطالعه موردی: شهر کرمانشاه. فصلنامه شهر پایدار. دوره ۵. شماره 1. صص 79-59.
- رضایی، محمدرضا؛ 1389. تبیین تاب­آوری اجتماعات شهری به‌منظور کاهش اثرات سوانح طبیعی (زلزله)؛ مطالعه موردی: کلانشهر تهران. رساله دکتری جغرافیا و برنامه­ریزی شهری. اساتید راهنما دکتر­ مجتبی رفیعیان و دکتر علی عسکری. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس.
- رجایی، سید عباس؛ منصوریان، حسین و سلطانی، مرضیه؛ 1400. تحلیل فضایی تاب­آوری شهری در برابر زلزله مطالعه موردی: منطقه یک شهر تهران. فصلنامه شهر پایدار. دوره 4. شماره 1. صص۱۳-۱.
- رئیسیان، میثم؛ ایلانلو، مریم؛­­ ابراهیمی، لیلا؛­ بزرگمهر، کیا؛ 1399. تحلیل جامع تاب­آوری شهری در مواجهه با خطر وقوع زلزله (مطالعه موردی، شهر ساری)، مدیریت مخاطرات محیطی (دانش مخاطرات سابق). دوره 7. شماره ۴. صص 400-383.                                                https://doi.org/10.22059/JHSCI.2021.312902.608
- سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان کرمانشاه، 1397
- شهبازی، یحیی؛ پورشیخیانه، علیرضا؛ اصغری، حسین؛ امیر انتخابی، شهرام ­و شهماری،­ رفعت؛ 1400.­ برنامه­ریزی و مدیریت شهری در نوسازی و بازسازی بافت­های فرسوده شهر کرمانشاه. نگرش­های نو در جغرافیای انسانی­. سال چهاردهم. شماره اول. صص 100-83. https://doi.org/20.1001.1.66972251.1400.14.1.5.7                       
- شاهینی­فر، مصطفی و چاره­جو، فرزین؛ 1397. ارزیابی شاخص­های مؤثر در تحقق حکمروایی خوب شهری در کلانشهرها مطالعه موردی: شهر کرمانشاه). مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری. سال پنجم. شماره ۲. صص 219-201.                                                                               https://doi.org/10.22067/gusd.v5i2.74554
- شماعی، علی و میرزازاده، حجت­؛ 1398. تحلیل فضایی تاب­آوری مناطق شهر تبریز در برابر زلزله. مجله مخاطرات محیط طبیعی. دوره هشتم. شماره بیستم. صص266-245.                    
- صالحی، اسماعیل؛ آقابابایی، محمد تقی؛ سرمدی، هاجر، فرزاد بهتاش، محمدرضا؛۱۳۹۰. بررسی میزان تاب­آوری محیطی با استفاده از مدل شبکه علیت، مجله محیط­شناسی. دوره 37.  شماره ۵۹. صص ۱۱۲ - ۹۹.
- صاحبی، مصطفی؛ فراهانی، مریم و مطهری، سعید؛ ۱۴۰۰. بررسی وضعیت زیست­پذیری شهری در مناطق شهری از دیدگاه شهروندان (مطالعه موردی: مناطق هشت­گانه کلان­شهر کرمانشاه). فصلنامه کارافن. دوره 18. شماره۱. صص 75-59.                                                             https://doi.org/10.48301/kssa.2021.129163
- کریمیان بستانی، مریم؛ پودینه، سجاد؛ صادق بختیاری، ­مرتضی و سرابندی، زهرا؛ 1400. سنجش میزان تاب­آوری اجتماعی در بافت فرسوده شهرها با رویکرد آینده­پژوهی مطالعه موردی: شهر زابل. فصلنامه آینده­پژوهی شهری. دوره 1. شماره ۲. صص 19-1. https://doi.org/10.30495/uf.2022.1945714.1010                                     
- لک، آزاده؛ ۱۳۹۲. طراحی شهری تاب­آور. مجله صفه. دوره 23. شماره 1. صص ۱۰۴ – 91.
- مطهری، زینب­السادات و بهتاش، فرزاد؛ ۱۳۹۴. تبیین اجتماع­محوری در مدیریت بحران با تاکید بر زلزله. گزارش شماره ۳۰۷. مرکز مطالعات و برنامه­ریزی شهر تهران.
- مشک­ساز، پریسا؛ پیوسته­گر، یعقوب و شمس­الدینی، علی؛ 1398. ارزیابی تاب­آوری اجتماعی و اقتصادی منطقه ۳ شهرداری شیراز در برابر زلزله. فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی. دوره ١٤. شماره ٤ پیاپی (٤٩). صص 1147- 1133. https://doi.org/ 20.1001.1.25385968.1398.14.4.18.3                 
- محمدی­فر، یوسف؛ اعظمی، محسن و فیض­آقایی، پریا­؛ 1399. طراحی مدل بومی مدیریت بحران سوانح گسترده طبیعی (موردمطالعه: زلزله کرمانشاه). فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران. دورۀ دهم. شمارۀ دو. صص186- 177. https://doi.org/ 20.1001.1.23225955.1399.10.2.6.4                                                   
- منوریان، عباس؛ امیری، مجتبی و مهرکلی، سیمین؛ 1397. شناسایی مولفه­های اثر­گذار بر افزایش میزان تاب­آوری اجتماعی محلات آسیب­پذیر و دارای بافت فرسوده در مواجهه با حوادث طبیعی شهر موردی: تهران). فصلنامه مطالعات مدیریت شهری. سال دهم­. شماره سی و چهارم. صص 26-13.
- موسوی، میرنجف؛ سجاد امیدوارفر؛ ارباب حسین­زاده و نیما بایرام­زاده؛ 1401. ­تحلیل عدالت فضایی در توزیع کاربری­های خدماتی در مناطق شهری (نمونه موردی: مناطق ۵­گانه - ارومیه). فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی. سال یازدهم. شماره چهل و سه. صص 177-162.
- نیکمردنمین، سارا؛ برک­پور، ناصر و عبدالهی، مجید؛ 1393. کاهش خطرات زلزله با تأکید بر عوامل اجتماعی رویکرد تاب­آوری نمونه موردی: منطقه ۲۲ تهران. فصلنامه مدیریت شهری. دوره 13. شماره 37. صص ۳۴ - 19.
 
- Dewi, M. A. A., Rohman, M. A., & Santoso, E. B., 2021. Social Resilience Assessment in Reducing Potential Risk of Earthquake in Surabaya. IPTEK Journal of Proceedings Series, (3), 255-263.‏  http://dx.doi.org/10.12962/j23546026.y2020i3.11220.
- Gómez-Baggethun, E., Reyes-García, V., Olsson, P., & Montes, C.,2012. Traditional ecological knowledge and community resilience to environmental extremes: A case study in Doñana, SW Spain. Global Environmental Change, 22(3), 640-650.‏ https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2012.02.005.
- Panday, S., Rushton, S., Karki, J., Balen, J., & Barnes, A., 2021. The role of social capital in disaster resilience in remote communities after the 2015 Nepal earthquake. International Journal of Disaster Risk Reduction, 55, 102112.‏ https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102112.
- Patel, R. B., & Gleason, K. M., 2018. The association between social cohesion and community resilience in two urban slums of Port au Prince, Haiti. International Journal of Disaster Risk Reduction, 27, 161-167.‏ https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.10.003.
- Trkulja, Tanja., 2015. SOCIAL Resilience as a Theoretical Approach to Social Sustainability. Defendology, 36, 47- 60. https://doi.org/10.7251/DEFEN1501004T.
- Thornley, L., Ball, J., Signal, L., Lawson-Te Aho, K., Rawson, E., 2015. Building community resilience: learning from the Canterbury earthquakes, New Zealand Journal of Social Sciences Online, 10(1). https://doi.org/10.1080/1177083X.2014.934846.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 28 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 08 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 24 بهمن 1401
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403