جغرافیا و مخاطرات محیطی

جغرافیا و مخاطرات محیطی

تحلیل پتانسیل سیل‌خیزی حوضۀ آبریز قره‌سو در استان کرمانشاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - دانشیار گروه جغرافیا، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
3 استادیار گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
سیلاب یکی از بزرگ­ترین مشکلات جهانی است به‌طوری‌که با افزایش شدت و فراوانی سیل، نگرانی­های جهانی در خصوص افزایش مرگ‌ومیر و ضررهای اقتصادی ناشی از سیل افزایش یافته است. در این تحقیق با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، تصاویر ماهواره­ای، داده‌های ایستگاه سینوپتیک، تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و روش تلفیق لایه­ها (WLC) پتانسیل سیل­خیزی حوضه آبریز قره­سو مدل­سازی شده است. نقشه نهایی خطر سیل­خیزی بر پایه ترکیبی از عوامل و عناصر اقلیمی و فیزیکی یعنی 10 عامل پوشش گیاهی، ارتفاع، مسیل سیلابی، زمین­شناسی، کاربری اراضی، بارش، فاصله از رودخانه، شیب، خاک و تراکم زهکشی تهیه شد. وزن هر یک از معیار­ها با روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و جهت مدل­سازی فضایی و تلفیق لایه­ها برای تهیه نقشه پتانسیل سیل­خیزی از روش ترکیب خطی وزن­دار (WLC) استفاده گردید. نتایج حاصل از پهنه­بندی ریسک سیل­خیزی نشان داد که طبقه 4 به‌عنوان رده­ای با خطر زیاد با 7/21 درصد و طبقه 5 نیز با پتانسیل سیل­خیزی خیلی زیاد با 4/8 درصد، بیشتر در مناطق کوهستانی شمال و مرکز منطقه واقع هستند که در مجموع حدود 31 درصد از محدوده حوضه آبریز را پهنه­های سیل‌خیز خطرپذیر زیاد تا خیلی زیاد در بر گرفته است و به دلیل اینکه بیشترین نقش را در تولید رواناب دارند، باید از نظر مدیریت آبخیز­داری موردتوجه ویژه باشند. طبقات یک تا سه با پتانسیل سیل­خیزی کم تا متوسط با قرارگیری در مناطق کم ارتفاع، دامنه و دشت­های مرکز، جنوب و غرب حوضه قرار گرفته­اند و بیش از 69 درصد از منطقه را در بر گرفته­اند.
کلیدواژه‌ها

امیدوار، کمال؛ آزیتا، کیانفر؛1389. پهنه سیل‌خیزی پتانسیل حوضه آبریز کنجانچم. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی. 72: 90-73.
بهرامی، شهرام؛ علوی پناه، کاظم؛ یمانی، مجتبی؛ 1387. تحلیل مورفومتری و مورفولوژی شبکه­ی زهکشی در مخروط آتشفشانی تفتان. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی. 65: 72-61.
ثقفیان، بهرام؛ قرمز چشمه، بهمن؛ 1387. تغییرات مکانی شدت سیل‌خیزی. تحقیقات منابع آب ایران. (1): 28-39.
عابدینی، موسی؛ فتحی جوکدان، رقیه؛ 1395. پهنه بندی خطر وقوع سیل در حوضه آبریز کرگانرود با استفاده از ARC GIS. هیدروژئومورفولوژی. 7: 17-1.
علایی طالقانی، محمود؛ همایونی، صادق؛1390. پهنه حوضه بندی دینور از نظر تولید سیلاب با استناد به مؤلفه ژئومورفولوژی. پژوهش نامه جغرافیایی. 1: 39-49.
کرم، امیر؛ درخشان، فرزانه؛ 1391. پهنه بندی سیل‌خیزی، برآورد سیلاب و ارزیابی کارایی کانال­های دفع آب‌های سطحی در حوضه‌های شهری (مطالعه موردی: حوضه آبشوران کرمانشاه). فصلنامه جغرافیای طبیعی. 5 (16): 37-54.
محمدی، جمال؛ ضرابی، اصغر؛ احمدیان، مهدی؛1391. اولویت سنجی مکانی توسعه فضاهای سبز و پارک‌های شهری با استفاده ازAHP (نمونه موردی: شهر میاندوآب). فصلنامه علمی - پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. 4 (2): 61-41
ملکیان، آرش؛ افتادگان خوزانی، اصغر؛ عشونژاد، غلام؛ 1391. پهنه حوضه بندی پتانسیل سیل‌خیزی آبخیز اختر آباد با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی. 44: 152-131.
نجفی، علی؛ نصری، محمد؛ 1388. عوامل مؤثر در سیلاب حوضه آبخیز اصفهان-سیرجان به روش تحلیل عاملی. جغرافیا و برنامه ریزی محیطی. 20 (36): 118-108.
 نسرین نژاد، نعمت اله؛ رنگزن، کاظم؛ کلانتری، نصر اله؛ صابری، عظیم؛ 1393. پهنه بندی پتانسیل سیل‌خیزی حوضه آبریز باغان با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی فازی. سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی. 5 (4): 34-15.
نظافتی نمین، فردین؛ ندا خوش ولد؛ 1395. آنالیز ویژگی‌های سیلاب‌های شهری بالخلوچای اردبیل با دوره‌های بازگشت مختلف، دومین کنفرانس بین المللی یافته‌های نوین علوم و تکنولوژی. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی سروش حکمت مرتضوی.
 
Chang, L.F., Lin, C.H., Su, M.D., 2008. Application Of geographic weighted re gression to establish flood-dam age functions reflecting spatial variation. Water SA, 34 (2): 209-216.
Cherqui, F., Belmeziti, A., Granger, D., Sourdril, A., Gauffre, P., 2015. Assessing urban potential flooding risk and identifying effective risk-reduction measures. Environment, 514: 418-425.
Darand, M., Pazhoh, F., 2019. Synoptic analysis of sea level pressure patterns and Vertically Integrated Moisture Flux Convergence VIMFC during the occurrence of durable and pervasive rainfall in Iran. Dynamics of Atmospheres and Oceans, 86: 10-17. doi:org/ 10.1016/ j.dynatmoce. 2019.02.004
Ezemonye, M.N., Emeribe, C.N., 2012. Flood Characteristics and management adatatios in parts of the IMO River system. Journal of Environmental Studies and Management, 4(3):56-64.
Ghaggar Basin: A case study of Guhla block, Kaithal, Haryana, India. International Journal of Geomatics and Geosciences, 3(1): 42-54.
Meyer, V., Scheuer, S., Haase, D., 2009. A multicriteria approach for flood risk mapping exemplified at the Mulde river, Germany. Natural Hazards, 48(1): 17-39.
Mukand, N.M.D., Huynh, S.B. Luong, T., 2011. Evaluation of food risk param eters in the Day River Flood Diversion Area, Red River Delta, Vietnam. Nat Hazards, 56:169–194.
Portugués-Mollá, X., Bonache-Felici, J.F., Mateu-Bellés, J., Marco-Segura, B., 2016, A GIS-Based Model for the analysis of an urban flash flood and its hydro-geomorphic response. The Valencia event of 1957. Journal of Hydrology, 541: 582-596.
Qin, Q.M., Tang, H.M., Chen,H.K., 2011. Zoning of highway flood-triggering environment for highway in Fuling District, Chongqing. International Conference on Photonics, 3Dimaging, and Visualization. International Society for Optics and Photonics, 530-538.
Saini, S.S., Kaushik, S.P., 2012. Risk and vulnerability assessment of flood hazard in part of
Sarhadi, A., Soltani, S. Modarres, R., 2012. Probabilistic f ood inundation m apping of unga uged rivers: Linking GIS techniques and frequency analysis. Journal of Hydrology, 458–459: 68–86.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 فروردین 1399
  • تاریخ بازنگری 07 آذر 1399
  • تاریخ پذیرش 15 دی 1399
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1399