جغرافیا و مخاطرات محیطی

جغرافیا و مخاطرات محیطی

تحلیل تاب‌آوری شاخص‌های مسکونی در فضاهای شهری با رویکرد عدالت فضایی (نمونة مطالعه: شهر قائم‌شهر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
چکیده
عدالت فضایی به معنی توزیع عادلانه منابع و فرصت­های باارزش در فضای جامعه است. تاب­آوری شاخص­های مسکونی یکی از مهم­ترین عناصر و عوامل دستیابی به توسعة پایدار مبتنی بر عدالت فراگیر است. بی­عدالتی در توزیع شاخص­های مسکونی یکی از موضوعات محوری در مطالعات اجتماعی و نیز یکی از مهم‌ترین ابعاد ملموس بی­عدالتی فضایی است. هدف این پژوهش نیز تحلیل تاب­آوری شاخص­های مسکونی در محله­های شهر قائم‌شهر با رویکرد عدالت فضایی است. پژوهش حاضر بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس روش از نوع ترکیبی است. گردآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه­ای و اسنادی صورت گرفته است. داده­های مربوط به شاخص­های مسکونی از بلوک­های آماری شهر قائم‌شهر در سال 1395 استخراج شده است. شاخص­های مسکونی در سطح محله در محیط نرم­افزار Excel ثبت و برای وزن­دهی به شاخص­های مسکونی از مدل آنتروپی و برای تحلیل تاب­آوری شاخص­های مسکونی از مدل واسپاس استفاده شده است. سپس نقشة تاب­آوری شاخص­های مسکونی در سطح محله­های شهر قائم‌شهر در محیط نرم­افزار Arc gis ترسیم شده است. نتایج مدل واسپاس نمایان کرده است که محلة 7 بیشترین و محلة 12 ­کمترین میزان تاب­آوری شاخص­های مسکونی را به خود اختصاص داده­اند. همچنین نتایج نشان داد که کل شهر قائم‌شهر نیز به لحاظ شاخص­های مسکونی تاب­آوری متوسطی دارد. بر اساس نقشة ترسیم شده نیز، بی­عدالتی فضایی در تاب­آوری شاخص­های مسکونی در محله­های شهر قائم‌شهر به‌وضوح مشخص شده است، به­طوری­که 10 محله از 20 محلة شهر قائم‌شهر شامل محله­های 12، 17، 16، 8، 19، 6، 20، 1، 10 و 11 از بی­عدالتی در تاب­آوری شاخص­های مسکونی رنج می­برند.
کلیدواژه‌ها

بهراد، علیرضا؛ اکبری، پرویز؛ احمدی، ملیحه؛ 1398. تعیین و ارزیابی مؤلفه‌های کیفی مسکن مهر از نظر شاخص‌های کالبدی مسکن با استفاده از روشTOPSIS-AHP  (نمونه موردی کرمان). برنامه­ریزی توسعه کالبدی. دوره 6، شماره 13، صص 38-25.
پوراحمد، احمد؛ ابدالی، یعقوب؛ صادقی، علیرضا؛ الله قلی پور، سارا؛ 1397. سنجش و تحلیل فضایی مؤلفه‌های تاب‌آوری کالبدی در بافت مرکزی شهر همدان با استفاده از خودهمبستگی فضایی موران. برنامه­ریزی توسعه کالبدی. سال 5، شماره 1، صص 106-93.
تابعی، نادر؛ موحد، علی؛ تولایی، سیمین؛ کمانرودی، موسی؛ 1395. بررسی نقش عدالت فضایی در مدیریت شهری (محدودۀ مطالعه: محلات منطقۀ 6 تهران). برنامه­ریزی فضایی (جغرافیا). دوره 6، شماره 2، صص 36-23.
حسینی، سید محمد؛ خدادادی، عسکر؛ حسینی، سیدعلی؛ 1397. تحلیل و سطح‌بندی مسکن در استان‌های مرزی با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره. جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای). دوره 8 شماره 3، صص 268-259.
حیدری مقدم، مصطفی؛ زیاری، کرامت­الله؛ حاتمی­نژاد، حسین؛ پوراحمد، احمد؛ 1398. بررسی و ارزیابی سیاست‌های مسکن گروه‌های آسیب­پذیر در کسب رضایت ساکنان (مورد شهر خرم آباد). جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای). دوره 9، شماره 2، صص 155-139.
دشتی، محمدعلی؛ ملک‌زاده بافقی، علیرضا؛ 1397. شناسایی و اولویت‌بندی مشکلات پروژه‌های مسکن مهر در شهر یزد با استفاده از تکنیک تحلیل عاملی. کاوش­های جغرافیایی مناطق بیابانی. دوره 7، شماره 1، صص 243-223.
 رضایی، محمدرضا؛ سرائی، محمدحسین؛ بسطامی­نیا، امیر؛ 1395. تبیین و تحلیل مفهوم «تاب­آوری» و شاخص­ها و چارچوب­های آن در سوانح طبیعی. دانش پیشگیری و مدیریت بحران. دوره 6، شماره 1، صص 46-32.
روستایی، شهریور؛ علی­زاده یوالاری، شیوا؛ 1399. سنجش عدالت فضایی خدمات عمومی در بین شهرستان­های استان آذربایجان غربی. جغرافیا و برنامه­ریزی. دوره 24، شماره 71، صص 171-151.
روستایی، شهریور؛ علی­زاده، شیوا؛ 1399. تحلیل فضایی کیفیت مسکن در شهر ارومیه با استفاده از روش HOT SPOT. برنامه­ریزی توسعه کالبدی. دوره 5، شماره 17، صص 117-101.
رهنما، محمدرحیم؛ کمانداری، محسن؛ 1394. سنجش میزان رضایت­مندی ساکنین از کیفیت محیط مسکونی در شهر کرمان (مطالعه موردی: پروژه مسکن مهر شهرک مهرگان)، جغرافیای اجتماعی شهری، دوره 2، شماره 1، صص 59-39.
زیاری، کرامت­الله؛ پوراحمد، احمد؛ حاتمی­نژاد، حسین؛ محمدی، اکبر؛ 1395. برنامه‌ریزی مسکن گروه‌های کم‌درآمد شهری با تأکید بر توانمندی مالی و خط فقر مسکن (جمعیت شهری استان کردستان). پژوهش­های جغرافیای انسانی. دوره 48، شماره 2، صص 226-211.
زیران، حمید؛ قرشی میناآباد، محمدباسط؛ آمار، تیمور؛ پوررمضان، عیسی؛ 1398. بررسی تأثیرپذیری شاخص معنی کیفیت محیطی از تحولات مسکن (مطالعه موردی سکونتگاه­های روستایی بخش سنگر شهرستان رشت). جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای). دوره 9، شماره 4، صص 326-303.
سامی، ابراهیم؛ کرباسی، پوران؛ 1399. ارزیابی وضعیت کمی و کیفی روند توسعه مسکن در شهر مراغه. جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای). دوره 10، شماره 2، صص 406-393.
ستاوند، محمد­هادی؛ حاجی­زاده، فاضل؛ یغفوری، حسین؛ ۱۳۹۸. واکاوی فضایی مناطق شهری شیراز از منظر عدالت اجتماعی با تأکید بر خدمات عمومی. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. دوره ۱۹، شماره ۵۲، صص 192-171.
شاهیوندی، احمد؛ قاسمی، مسعود؛ راست‌قلم، نیلوفر؛ 1399. آینده‌نگاری تاب‌آوری مسکن در منطقه 8 اصفهان با استفاده از روش تلفیقی سناریوپردازی و تحلیل اثرات متقاطع. مطالعات ساختار و کارکرد شهری. دوره 7، شماره 22، صص 131-153.
شاهیوندی، احمد؛ محمدی، محمود؛ عباسی مزرعه­شاهی، اعظم؛ 1393. بررسی وضعیت مسکن براساس امکانات و تسهیلات اولیه در استان‌های ایران. برنامه­ریزی فضایی (جغرافیا). دوره 4، شماره 4، صص 64-43.
شمس، مجید؛ گمار، منا؛ 1394. ارزیابی شاخص­های کمی و کیفی مسکن در استان همدان (با تأکید بر اقشار کم درآمد). برنامه­ریزی منطقه­ای. دوره 5، شماره 20، صص 55-68.
فنی، زهره؛ بشیری، جواد؛ 1389. اقتصاد غیر رسمی زمین و اسکان غیر رسمی مطالعه موردی: نسیم شهر، شهرستان رباط کریم. پژوهش­های دانش زمین. دوره 1، شماره 8، صص 59-41.
فنی، زهره؛ بیرانوندزاده، مریم؛ سبحانی، نوبخت؛ سلطان­زاده، اکبر؛ 1396. تحلیل جایگاه تعاونی‌های مسکن در نظام برنامه‌ریزی مسکن در ایران. پژوهش­های بوم شناسی شهری. دوره 8، شماره 15، صص 96-79.
محمدی یگانه، بهروز؛ چراغی، مهدی؛ اسلامی، لیلا؛ 1396. تحلیل اثرات اعتبارات مقاوم‌سازی مسکن در معیشت خانوارهای روستایی؛ مطالعه موردی: دهستان معجزات، شهرستان زنجان. جغرافیا (برنامه­ریزی منطقه­ای). دوره 7، شماره 2، صص 20-7.
محمودزاده، حسن؛ آقازاده، نیر؛ هریسچیان، مهدی؛ 1399. تصویرسازی سنجش پایداری مسکن از دیدگاه عدالت فضایی با ترکیب روش معادلات ساختاری و تحلیل چندمتغیرة فازی نمونة پژوهش: منطقة یک کلان‌شهر تبریز. برنامه­ریزی فضایی (جغرافیا). دوره 10، شماره 4، صص 85-66.
مرادی، اسکندر؛ گلچینی، سحر؛ خضرنژاد، پخشان؛ 1397. ارزیابی تطبیقی سیر تحول شاخص­های مسکن نقاط شهری استان کردستان و کشور ایران طی دوره (1390-1345). برنامه­ریزی منطقه­ای. دوره 8، شماره 30، صص 66-51.
مشکینی، ابوالفضل؛ خلیجی، محمدعلی؛ 1395. ارزیابی وضعیت مسکن در محله‌های شهر بناب با استفاده از تحلیل خوشه‌ای. پژوهش­های جغرافیای انسانی. دوره 48، شماره 4، صص 629-617.
مشکینی، ابوالفضل؛ لطفی، صدیقه؛ احمدی کردآسیایی، فرزانه؛ 1391. ارزیابی عملکرد مدیریت شهری در عدالت فضایی میان نواحی شهری (مطالعه موردی: شهر قائم‌شهر). برنامه­ریزی و آمایش فضا. دوره 18، شماره 2، صص 174-153.
میرکتولی، جعفر؛ آریان کیا، مصطفی؛ 1396. بررسی مؤلفه­های تأثیرگذار در شکل­گیری کالبد مسکن شهری از دیدگاة گونه­شناسی با تأکید بر تراکم ساختمانی و تعداد طبقات (مطالعه موردی: شهر گرگان). جغرافیای اجتماعی شهری. دوره 4، شماره 1، صص 148-131.
نیک­پور، عامر و حسنعلی­زاده، میلاد؛ 1399. تحلیل میزان انطباق پهنه‌های بافت فرسودة شهری با پهنه‌های فقر (مطالعه موردی: شهر قائم‌شهر). برنامه­ریزی توسعه کالبدی. دوره 7، شماره 17، صص 60-45.
نیک­پور، عامر؛ قاسم­پور، فاطمه؛ ملاحسینی، علی اصغر؛ 1399. تحلیل فضایی شاخص­های مسکن با رویکرد فرم شهری پایدار (مطالعۀ موردی: شهر بابل). جغرافیای اجتماعی شهری. دوره 7، شماره 2، صص 58-41.
یزدانی، محمدحسن؛ حسن­پور، سحر؛ هاشمی معصوم­آباد، رضا؛ 1398. تحلیل فضایی ابعاد اجتماعی و کالبدی مسکن در مناطق شهر اهواز. برنامه­ریزی توسعه کالبدی. دوره 6، شماره 14، صص 66-51.
 
Abouelmagd, D., Kesteloot, C., Corijn, E., 2013. Housing Projects for Low‐Income Groups and Modes of Economic Integration: A Comparative Study in Greater Cairo, Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 104(4): 456-477.
Buckley, R., Jerry, K., 2005. Housing Policy in Developing Countries: Conjectures and Refutations, World Bank Res Obs, 233-257.
Bull, g., 1998. The economic of hossing in balchin, p and rodhen, london and newYork: hossing the essetenal faundishions rrutledage.
Dufaux, F., 2008. Birth announcement, justice spatial/spatial justice, www.jssj.org.
Emmanuel, J.B., 2013. Housing Quality” To the Low Income Housing Producers in Ogbere, Ibadan, Nigeria, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 35(2): 483-494.
Gallent, N., Robinson, S., 2011. Local perspectives on rural housing affordability and implications for the localism agenda in England, Journal of Rural Studies, 27: 297-307.
Ha, S.K., 2004. Housing poverty and the role of urban governance in Korea, Environment and Urbanization, 16(1): 139-154.
Huang, Y., Jiang, L., 2009. Housing Inequality in Transitional Beijing, International of urban and Regional Research, 334.
King, P., Alder shot & Ash gate., 2005. A social philosophy of hosing, Habitat International, 29: 611-388.
Le, L. H., Ta, A, D., Dang, H. Q., 2016. Building up a System of Indicators to Measure Social Housing Quality in Vietnam, Procedia Engineering, 142: 115-122.
Ogunleye, M., 2013. Analysis of the Socio-economic Characteristics and Housing Condition in the Core Neighborhood of Akure, Nigeria, Journal of Geography and Regional Planning, 6(6): 229-236.
Oktay, D., & Muazu, J., 2017. Challenges and Prospects for Affordable and Sustainable Housing: The Case of Yola, Nigeria, open gouse international, 36: 108-118.
Pitri, Y., Dominicus, P., Akhmad, F., Arya, D., 2019. Construct validity and internal consistency of sustainable residential area measurement in suburban Indonesia, Journal of Sustainability Science and Management, 14(4): 156-173.
Sang Ho, L., Wong, G., 2009. The First Step on the Housing Ladder: A Natural Experiment in Hong Kong, Joumal of Housing Economics, 18(1): 59- 67.
Soja, E., 2010. Seeking Spatial Justice, USA: University of Minnesota Press.
Soja, E.W., 2008. The City and Spatial Justice, Paper Prepared for Presentation at the Conference Spatial Justice, Nanterre, Paris, 12-14.
Stefan, M., 2009. Institutional Causes of Urban and Rural Sprawl in Switzerland, Land Use Policy, 4: 919-924.
Zavadskas, E. K., Turskis, Z., Antucheviciene, J., Zakarevicius, A., 2012. Optimization of Weighted Aggregated Sum Product Assessment, Electronicsand Electrical Engineering, 6(22): 3–6.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 38
تابستان 1400
صفحه 185-203

  • تاریخ دریافت 24 اسفند 1399
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1400
  • تاریخ پذیرش 18 اردیبهشت 1400
  • تاریخ انتشار 01 مرداد 1400