جغرافیا و مخاطرات محیطی

جغرافیا و مخاطرات محیطی

بررسی بی‌هنجاری‌های میانگین دمای کمینه و بیشینه ایران در دوره گرم سال به‌منظور شناسایی دوره گرم و سرد

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه لرستان
2 پژوهشکده هواشناسی و علوم جو
چکیده
دما از مهم‌ترین فرا سنج‌های جوی است که ارزیابی­ تغییرات آن در مناطق مختلف، می­تواند در آشکارسازی رخدادهای فرین اقلیمی و مدیریت ریسک بسیار مؤثر باشد. بنابراین هدف از این مقاله بررسی و تعیین بی‌هنجاری‌های دما در دوره گرم سال (اپریل-سپتامبر) در دو دوره 30 ساله 1980-1951، 2010-1981 و دو دوره ده‌ساله 1960-1951،2010-2001 و دوره 60 ساله 2010-1951 است. داده‌های روزانه 26 ایستگاه همدیدی با پایه آماری مشترک (2010-1951) از سازمان هواشناسی تهیه و پس از بررسی کیفی، آماره‌های موردنیاز برای بهار و تابستان در بازه‌های زمانی فوق تهیه شد. با استفاده از نرم‌افزار GIS نقشه‌های میانگین دمای کمینه و بیشینه، الگوی ضریب تغییرات و برآورد احتمال 20% حد بالا و پایین آن‌ها تهیه و تفسیر شد. تأثیرگذاری الگوی فضایی_زمانی میانگین دمای بیشینه 30 ساله و 10 ساله دوم بر الگوی متناظر آن در بازه 60 ساله بیشتر بوده است؛ بنابراین در فرا سنج موردنظر و ضریب تغییرات مربوط به آن در دوره 30 ساله و 10 ساله دوم، نسبت به دوره‌های 30 ساله و 10 ساله اول، تغییر نسبی ایجادشده است. میانگین دمای بیشینه و کمینه اغلب ایستگاه‌ها در بازه (2010-1981) و (2010-2001) افزایش داشته است. نیمه غربی بیشترین کاهش میانگین دمای کمینه و بیشینه را تجربه کرده است که با نتایج تفاضل میانگین دمای کمینه و بیشینه دوره (1960-1951 و 2010-2001) تطابق دارد. افزایش میانگین دمای کمینه در شهرهای بزرگ و پرجمعیت سریع‌تر است که سبب کاهش دامنه تغییرات شبانه‌روزی دما می‌شود. احتمال 20% بالا (پایین) میانگین دمای بیشینه (کمینه)، نشانه تواتر و گسترش دوره گرم و سرد بیشتر در بازه (2010-1981) است. آزمون من-کندال نشان می‌دهد که میانگین دمای کمینه 21 ایستگاه در بهار و 22 ایستگاه در تابستان دارای روند معنی‌دار بوده است. به‌غیراز انزلی در تابستان، بقیه در هر دو فصل بهار و تابستان، روند افزایشی داشتند که می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از طریق گسترش فصل رشد آفات و عوامل بیماری‌زا، وقوع خشک‌سالی‌های بهار و تابستان و فرسایش خاک حیات انسان و سایر جانداران را تهدید کند.
 
 
 
 
کلیدواژه‌ها

احمدی، فرشاد؛ رادمنش، فریدون؛ 1393. بررسی روند تغییرات متوسط دمای ماهانه و سالانه نیمه شمالی کشور در نیم‌قرن اخیر، نشریه آب‌وخاک (علوم و صنایع کشاورزی). شماره 4(28). 855-865.
حلبیان، امیرحسین؛ پورشهبازی، جواد؛ سلطانیان، محمود؛ 1396. ارزیابی تغییر دمای بیشینه و کمینه فصلی ایران. مجله آمایش جغرافیایی فضا. شماره 23. 1-10.
دارند محمد، 1394، ارزیابی و شناخت تغییر اقلیم در ایران‌زمین طی دهه‌های اخیر، نشریه علوم و مهندسی آبخیزداری ایران. ش 30. 1-14.
رحیم زاده، فاطمه؛ عسکری، احمد؛ 1383. نگرشی بر تفاوت نرخ افزایشی دمای کمینه و بیشینه و کاهش دامنه شبانه‌روزی دما در ایران. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شماره 73. 153-171.
صادقی، سلیمان؛ حسین زاده، سید رضا؛ دوستان، رضا؛ آهنگر زاده، زهرا؛ 1391. تحلیل همدیدی امواج سرمایی در شمال شرق ایران. جغرافیا و مخاطرات طبیعی. شماره 3. صص 107-123
علیزاده چوبری، امید؛ نجفی، محمد سعید؛ 1396. روند تغییرات دمای هوا و بارش در مناطق مختلف ایران. مجله فیزیک زمین و فضا. 43(3). 569-584.
قاسمی‌فر، الهام؛ ناصرپور، سمیه؛ 1395. تحلیل سینوپتیکی امواج گرما و سرما در سواحل جنوبی دریای خزر. فصلنامه علمی – پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر). شماره 103. 137-146
لطفی، محمد؛ علیجانی، بهلول؛ ضیاییان فیروزآبادی، پرویز؛ 1393. واکاوی تأثیر شهر بر تغییرات سالانه دما در شمال شرق ایران. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. شماره 35(14)، 196-175.
ورشاویان، وحید؛ خلیلی، علی؛ قهرمان، نوذر؛ سهراب، حجام؛1390. بررسی روند تغییرات مقادیر فرین دمای کمینه، حداکثر و میانگین روزانه چند نمونه اقلیمی ایران. مجله فیزیک زمین و فضا. شماره 1(37)، 179-169
Altın, T.B., Barak, B., Altın. B.N., 2012. Change in Precipitation and Temperature Amounts over Three Decades in Central Anat. Earth & Environmental Sciences, vol2, 107-125.
Bsara, J.B., Basara, H.G., Illoston, B.G., Crawford, K.C.,2010.The Impact Of The Urban Heat Island during an intense Heat Wave in Oklahoma City.Advances in Meteorology, Volume 2010., 1-10.
Gurevich, G., Hadad, Y., Ofir. A., Ohayon, B., 2011. Statistical analysis of temperature changes in Israel: an application of change point detection and estimation techniques. Global nest journal, vol 13, 215-228.
Lewis, S.C., King, A.D., 2017. Evolution of mean variance and extremes in 21st century temperatures, VOL15, 1-10.
Lin, P., He, Z., Du, J., Chen, L., Zhu, X., Li, J., 2017. Recent changes in daily climate extremes in an arid mountain region, a case study in northwestern China’s Qilian Mountains. Scientific Reportsvolume vol 7, 1-15.
Makokha, G.L., Shisanya, C.A., 2010. Trends in Mean Annual Minimum and Maximum near Surface Temperature in Nairobi City, Kenya. Advances in Meteorology, vol 2010,1-6.
Mugume, I, Shuanghe, SH., Tao Sulin, T., Mujuni, G., 2016. Analysis of Temperature Variability over Desert and Urban Areas of Northern China. Journal of Climatology & Weather Forecasting 2-9.
Peng, D., Wang, X., Zhao, C., Wu, C., Jiang, F., Chen. P, 2014, Characterizing Air Temperature Changes in the Tarim Basin over 1960–2012.Plose one, vol 9(11), 1-11.
Peterson. TC., Heim, Jr.R.,2013. Monitoring and understanding changes in heat waves, cold waves, floods and droughts in the United States. American Meteorological Society, 821-834.
Qu, M., Wan, M., Hao, X., 2014. Analysis of diurnal air temperature range change in the continental United States. Weather and Climate Extremes, vol 4, 86-95.
Stock, J.M., Taylor, N.A.S., Tipton, M.J., Greenleaf, J.E., 2004. Human Physiological Responses to Cold Exposure Aviat Space Environ Med. vol 75,444.457
WMO, No. 111.NCP8.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 26 خرداد 1397
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1397