دانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Tectonic and Erosion Analysis of Shahid Abbasspour Dam Catchment using Geomorphometric Techniquesتحلیل شرایط تکتونیک و فرسایش در حوضه سد شهید عباسپور با تکنیک‌های ژئومورفومتری1164005710.22067/geoeh.2021.70140.1053FAمهدیمومی پوراستادیار ژئومورفولوژی، گروه زمین‌شناسی دریا، دانشکده منابع طبیعی دریا، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر،خرمشهر، ایران0000-0001-8577-1856مهشیدمعاویکارشناس ارشد ژئومورفولوژی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، خرمشهر، ایران0009-0006-6947-4505Journal Article20210429An assessment of tectonic activity, especially active tectonic movements and the resulting hazards, requires a thorough understanding of geomorphological processes. Many geomorphological features are very sensitive to active tectonic movements and change with them. The aim of this study was to use geomorphic indices, that is, basin asymmetry factor (AF), basin sinuosity index (S), basin shape index (BS), river longitudinal slope index (SL), bifurcation ratio (Rb), unevenness number (Rn), relative relief index (Bh), mountain front sinuosity (Smf), drainage density (Dd), hypsometry, drawing and analysis of erosion maps of formations, soils and land use to identify the relationship of tectonic activity with soil erosion in Karun catchment area (upstream of Shahid Abbaspour Dam). The results show that tectonic activity in erodible formations causes lateral erosion and as a result the soils are eroded, but in resistant formations the tectonic activity has low effect, so the soils are strong. Sub-channels often enter the main stream at an acute angle. Karun River in the study basin is spread on soft and erodible formations such as Gurpi, Pabdeh, Aghajari, Gachsaran and Mishan and flows with less intensity. In this case, the erosion in the river route is low. The most erosion is along the river in the center and southeast of the basin. The basin is hypsometrically balanced and the topographic and geomorphic appearance of the studied basin is affected by tectonic activities, which results in high elevation and sloping of basin. The streams flow is almost irregular. Sub-streams also often enter the main stream at an acute angle. The drainage density of the canals is low and the soil is highly permeable, covered with dense vegetation and coarse-grained drainage.ارزیابی کامل فعالیتهای تکتونیکی و به‌خصوص حرکات تکتونیکی جوان و خطرات ناشی از آن نیاز به شناخت کامل فرایندهای ژئومورفولوژی دارد. بسیاری از عوارض ژئومورفولوژیکی در مقابل حرکات تکتونیکی فعال بسیار حساس هستند و همزمان با آن‌ها تغییر میکنند. هدف این پژوهش استفاده از شاخصهای ژئومورفیک (شاخص عدم تقارن حوضه (Af)، شاخص سینوسیته حوضه (S)، شاخص شکل حوضه (BS)، شاخص شیب طولی رودخانه (SL)، نسبت انشعاب (Rb)، عدد ناهمواری (Rn)، برجستگی نسبی حوضه (Bh)، پیچ‌وخم پیشانی کوهستانی (Smf)، تراکم زهکشی (Dd)، هیپسومتری)، رسم و تحلیل نقشههای فرسایشپذیری سازندها، خاکها و کاربری اراضی برای آگاهی از رابطه فعالیت تکتونیکی با فرسایش خاک حوضه آبریز کارون (بالادست سد شهید عباسپور) است. نتایج نشان داده است که فعالیتهای تکتونیکی در سازندهای فرسایشپذیر باعث فرسایش کنارهای شده و درنتیجه خاکها فرسایش مییابند اما در سازندهای مقاوم فعالیت زمینساختی اثر کمی گذاشته و خاکها تقریباً مقاومت خود را دارند. آبراهههای فرعی نیز اغلب تحت زاویه حادهای به جریان اصلی وارد میشوند. رودخانه کارون در حوضه موردمطالعه بر روی سازندهای نرم و فرسایشپذیر نظیر گورپی، پابده، آغاجاری، گچساران و میشان پهن شده و با شدت‌جریان کمتری جاری میگردد. در این حالت فرسایش در مسیر رودخانه کمتر بوده، اما فرسایش کنارهای غالب است بیشترین فرسایش کنار رودخانهای در مرکز و جنوب شرق حوضه است. حوضه از نظر هیپسومتری متعادل بوده و سیمای توپوگرافیک و ژئومورفیک حوضه موردمطالعه از فعالیتهای تکتونیک متأثر است که نتیجه آن پستی‌وبلندی زیاد و کج‌شدگی حوضه است.https://geoeh.um.ac.ir/article_40057_298fbf7365715ccb63b71724722f7a21.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Distribution of Nickel in Some Surface Soils of Qom Province using Kriging Methodتوزیع منطقه‌ای نیکل در خاک‌های سطحی بخش‌هایی از استان قم17374015010.22067/geoeh.2021.70105.1051FAزهراموحدی رادمربی گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور، کرمان، ایرانسمیهصدر- استادیار گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، کرمان، ایران0000-0001-8098-7332Journal Article20210428Heavy metals are known to be the most dangerous environmental pollutants because they do not decomposed by physical processes and therefore remain for a long time and will be effective in biochemical cycles and ultimately in the human food chain, disrupting biological reactions and damaging organs. Therefore, in order to control the quality of the environment, it is important to study the heavy elements in the soil. So far, many researchs have been done to identify contaminated areas and implement sustainable land use policies regarding the risk of contamination. In this study, the spatial distribution of nickel in surface soils (0-10 cm) in parts of Qom province with urban-industrial, agricultural and uncultivated land uses with an area of 883 km2 was investigated. Geostatistical tools (ordinary kriging) were used. Sampling was performed at 209 points on a grid with distances of about 1.5 × 1.5 km in agricultural and urban land uses and about 2×2 km in uncultivated lands. The concentration of total nickel and absorbable soil was measured by atomic absorption spectrometer. Statistical and geostatistical measures were performed by SPSS, Variowin and WINGSLIB software and contamination map was drawn with Surfer16 software. The results indicated that the concentration of nickel in various forms in the region does not show toxicity. But there were significant differences in land uses. Existing industries, parent materials, and nickel-rich basic and ultra-basic rocks, the use of phosphate fertilizers and sewage sludge may have increased nickel, and the direction of westerly winds has led to the transfer of nickel in the region.
تا کنون تحقیقات بسیاری در زمینه شناسایی مناطق آلوده و اجرای سیاست‌های استفاده پایدار از اراضی با توجه به خطر آلودگی آن‌ها انجام گرفته است. در این پژوهش توزیع مکانی نیکل در خاک‌های سطحی (عمق 10-0 سانتیمتر) بخشی از استان قم با کاربریهای شهری-صنعتی، کشاورزی و بایر به وسعت 883 کیلومترمربع بررسی شد. در این مطالعه از ابزار زمین‌آمار (کریجینگ معمولی) استفاده گردید. نمونه‌برداری در 209 نقطه بر روی شبکه‌ای با فواصل حدود 5/1×5/1 کیلومتر در اراضی کشاورزی و شهری-صنعتی و حدود 2×2 کیلومتر در اراضی بایر انجام شد. غلظت نیکل کل و قابل‌جذب خاک توسط دستگاه جذب اتمی اندازه‌گیری شد. مطالعات آماری و زمین‌آماری توسط نرم‌افزارهای SPSS، Variowin و WINGSLIB انجام و نقشه آلودگی با نرمافزار Surfer16 رسم گردید. نتایج نشان داد که غلظت عنصر در هیچ‌یک از شکل‌ها در منطقه سمیت را نشان نداد؛ اما در کاربریهای مختلف دارای تفاوت معنی‌دار بود. احتمالاً صنایع موجود، مواد مادری و سنگ‌های بازیک و فوق بازیک که غنی از نیکل هستند، استفاده از کودهای فسفاته و لجن فاضلاب باعث افزایش نیکل و جهت وزش بادهای غربی باعث انتقال نیکل در منطقه گردید است.https://geoeh.um.ac.ir/article_40150_dc682fe74bcd4780c8b5592a127f7813.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Bank Erosion Potential and Channel Instability in Haji Arab River Located in Buin Zahra, Qazvinپتانسیل فرسایش‌کناره و ناپایداری مجرا در رودخانه حاجی‌عرب بویین‌زهرا- قزوین39564049810.22067/geoeh.2021.71397.1087FAمحمد مهدیحسین زادهدانشیار دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران0000-0002-4961-0657سیاوششایاندانشیار دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانفاطمهنجف زادهدانش آموخته کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانJournal Article20210710Water flow is one of the earth processes that in addition to changing earth surface, affect human's life. Any change in channel properties affects other variables. Stream bank erosion is very important because entering a large part of the river sediments through erosion of the river bank changes some parts the river channel such as width and depth. It is also important as it affects the characteristics of river pattern and hazards that threaten people's lives and properties. The purpose of this study was to investigate the instability and morphometric changes of canal in Haji Arab river in Buin Zahra of Qazvin province. Rapid Geomorphic Assessment (RGA) was used for measuring the stability and morphometric changes in Haji Arab river. For this purpose 8 reaches were chosen. Indices of stability and instability along the bank stream were evaluated using cross-sectional mapping and field operations. The parameters of Channel Stability Index (CSI) were scored during the field works. The reaches were classified in terms of sensitivity to lateral erosion. The results show that the highly unstable stream banks belong to reaches of 7 and 8. Moreover, the distribution of data was determined using a Box Plot diagram. According to the relative score, it was found that the stream bank erosion and the vegetation of riparine are the most effective factors in the instability of the banks of Haji Arab river.جریان آبها، ازجملۀ مهم‌ترین فرآیند‌های سطحی هستند که علاوه بر تغییر و تعیین سیمای عمومی زمین بر نحوه زیست انسان در کره زمین نیز تأثیر دارند. عملکرد سیستمی رودخانه موجب می‌شود، هر‌تغییری در‌مؤلفه‌های کانال رود بر سایر متغیرها نیز تآثیر بگذارد. فرسایش کناره بنا به دلایلی چون ورود بخشی از رسوبات به جریان رودخانه که از کناره‌های رود تغذیه میشوند، تغییر در ابعاد مجرا مانند: عرض و عمق، اثراتی که بر ویژگی‌های الگوی‌رود دارد و مخاطراتی که می‌توانند فعالیتهای انسانی را تهدید کنند، حائز اهمیت است. هدف از این تحقیق، بررسی ناپایداری و تغییرات مورفومتری مجرا در رودخانه حاجی‌عرب در بوئین‌زهرا از شهرستان‌های استان قزوین است. در این پژوهش پایداری کناره‌رود با استفاده از روش‌های ارزیابی سریع ژئومورفیک (RGA) مورد بررسی قرار‌گرفته است. رودخانه مورد نظر درقالب 8 بازه مطالعه شد. با نقشه برداری از مقاطع عرضی و عملیات‌میدانی شاخصهای پایداری و ناپایداری کناره‌رود ارزیابی شدند. پارامتر‌های موجود درروش شاخص پایداری مجرای رود (CSI) درفرآیند بازدیدهای میدانی امتیاز‌دهی شد. بازهها از نظر حساسیت به فرسایش‌کناره طبقه‌بندی شدند که بازههای 7 و 8 ناپایدارترین بازهها بودند. همچنین نحوه پراکندگی دادهها با استفاده از نمودار جعبه‌ای تعیین شد با توجه به امتیاز‌نسبی، عامل فرسایش کناره و پوشش‌گیاهی ریپارین مؤثر‌ترین عوامل در ناپایداری کناره‌های رودخانه حاجی‌عرب تعیین شدند.https://geoeh.um.ac.ir/article_40498_92664de43e5721bc5c0cfd1c31f08f30.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Mapping and Quantitative Identification of Regions Sensitive to Land Degradation in South of Isfahan Province using Modified MEDALUS Modelپهنه‌بندی و تشخیص کمی اراضی حساس به تخریب جنوب استان اصفهان با استفاده از مدل مدالوس57754050210.22067/geoeh.2021.69984.1047FAاکرممشهدیدانشآموخته کارشناسی ارشد بیابان‌زدایی دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایرانرضاجعفریدانشیار سنجش‌ازدور دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران0000-0003-2144-8333Journal Article20210422Mapping land degradation is essential for appropriate management. In this study, the potential of revised MEDALUS model and its integration with fuzzy logic in land degradation crisis mapping was investigated in the Semirom County of Isfahan Province with more than 380 mm of rainfall. The study area has a semi-arid climate. Most of annual precipitation occurs in winter while less in summer. Altitude in the area is relatively high, ranging from 1707 to 4393 m, with the peaks in the Zagros Mountains. Due to large altitudinal range and human activity influences, there are a large number of vegetation types and a range of conditions in the rangelands. In recent years, grazing and other activities such as the construction of the Hana Dam and land use changes, have degraded the existing rangelands, especially those around the agricultural lands in Semirom County. First, based on the characteristics of the study area, six desertification indicators including climate, soil, vegetation, groundwater, water erosion, and management quality were selected. Then, 25 indices affecting the quality of each indicator were mapped and assigned a value between 0 and 1 using fuzzy logic option in GIS environment at pixel- size scale. The results showed that 7% of the study area is classified as slight, 84% as moderate and 14% as severe degradation. Results also showed that management, water erosion and vegetation indicators and the indices of the rangeland land use, vegetation resistance against erosion and rainfall were the most important factors with more than 70% effectiveness in the land degradation of the study area. The results indicate that the conversion of rangelands to agricultural land, overgrazing and drought are main factors of land degradation crisis in the study area.
پهنه‌بندی تخریب اراضی برای مدیریت بهینه آن‌ها لازم و ضروری است. در پژوهش حاضر پتانسیل مدل مدالوس اصلاح شده و تلفیق آن با منطق فازی برای پهنه‌بندی بحران تخریب اراضی در شهرستان سمیرم استان اصفهان با مساحت 5224 کیلومترمربع موردبررسی قرار گرفته است. در گام اول، بر اساس وضعیت منطقه، شش معیار شامل اقلیم، خاک، پوشش گیاهی، آب زیرزمینی، فرسایش آبی و مدیریت با بیست‌وپنج شاخص، برای ارزیابی میزان تخریب اراضی، مد نظر قرار گرفت. شاخص‌ها بر اساس میزان تأثیرشان بر فرایند تخریب، کمی و به هرکدام از آن‌ها طبق منطق فازی امتیازی بین 0 تا 1 داده شد و در مقیاس پیکسل موردبررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که 2 درصد از سطح منطقه در کلاس خفیف تخریب، 84 درصد منطقه در کلاس متوسط و 14 درصد منطقه در کلاس شدید قرار دارد. از میان معیارها موردمطالعه کیفیت مدیریت، کیفیت پوشش گیاهی و کیفیت فرسایش آبی دارای بالاترین امتیاز و از میان شاخص‌ها، شاخص حفاظت پوشش گیاهی در برابر فرسایش، کاربری مرتع و بارندگی بیش از 70% در تخریب منطقه نقش داشتند. یافتههای تحقیق نشان میدهد که تبدیل اراضی مرتعی به زمین‌های کشاورزی، چرای بیش‌ازحد دام و خشکسالی از عوامل اصلی ایجاد بحران تخریب اراضی در منطقه مطالعاتی میباشند.https://geoeh.um.ac.ir/article_40502_91edf9918caf23ade612be8a563a676b.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Dynamic Analysis of Flood Risk using HEC-RAS Hydraulic Model (Case Study: Shahinshahr River, Isfahan Province)تحلیل دینامیکی مخاطره سیلاب با استفاده از مدل هیدرولیکی HEC-RAS (مطالعه موردی: رودخانه شاهینشهر، استان اصفهان)77974062010.22067/geoeh.2021.71679.1093FAسید میثممشعشعیکارشناس مهندسی رودخانه، شرکت مهندسین مشاور آب پردازان نواندیش، کردستان، ایرانرویاپناهیدکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران0000-0001-8089-323Xمیترامشعشعیکارشناسی ارشد نقشه‌برداری (سنجش‌ازدور)، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه کردستان، کردستان، ایرانJournal Article20210808Flooding is a natural phenomenon and the risk of its occurrance in urban areas is a global issue. Rapid urbanization and climate changes have increased the risk of urban flooding, leading to massive infrastructure and human losses. The aim of this study was geomorphological zoning of Shahinshahr River flood risk. Therefore, the HEC-RAS numerical model was used to simulate the flood. The geometric data was processed in GIS by HEC–GEORAS extension. The return periods of 25, 50, and 100 years of catchment area as well as its physiographic characteristics including area, length of main stream, CN curve number, concentration time, latency in the watershed were entered into the HEC-HMS software. Accordingly, the maximum flood discharge with different return periods were calculated whereby the river area was devided into three reaches. Finally, manning's roughness coefficient was calculated for each reach that the Manning roughness coefficient was calculated using the Coon method. The results show that the flood zone in the 25-year return period includes 0.948 km2, 1.13 km2 in the 50-year return period, and 1.34 km2 of the lands along the Shahinshahr River in the 100-year return period. In the last reach, due to the reduction of the slope and the flow velocity, the flood zone has become wider than other periods.وقوع سیل یک پدیده طبیعی است و خطر وقوع آن در مناطق شهری یک مسئله جهانی است. رشد شهرنشینی و تغییرات آب و هوایی مخاطره سیلابهای شهری را افزایش داده و باعث ایجاد خسارت به زیرساختها و صدمات جانی شده است. هدف این پژوهش تحلیل دینامیکی مخاطره سیلاب رودخانه شاهینشهر (استان اصفهان) است؛ بنابراین جهت شبیه‌سازی مخاطره سیلاب از مدل یک بعدیHEC_RAS استفاده گردید و از طریق الحاق HEC–GEORAS در محیطGIS پردازش دادههای ژئومتری انجام شد. جهت محاسبه دبی برای دوره بازگشتهای 25، 50 و 100 ساله، حوضه آبریز منطقه موردمطالعه به داخل محیط نرمافزار HEC- HMSوارد شد و مشخصات فیزیوگرافی حوضه آبریز از قبیل: مساحت، طول آبراهه اصلی، شماره منحنی خاک (CN)، زمان تمرکز و زمان تأخیر وارد گردید. بر این اساس، نتایج خروجی حداکثر دبی سیلاب با دورههای بازگشتهای متفاوت محاسبه شد نتایج حاصل از مدل نشان میدهد که با توجه به شرایط رودخانه، منطقه به سه بازه مختلف تقسیمبندی شد که ضریب زبری مانینگ با استفاده از روش کوان برای بازههای مختلف هر بخش جداگانه محاسبه گردید. نتایج حاصل از مطالعات نشان میدهد که پهنه سیلاب در دور بازگشت 25 ساله 948/0 کیلومتر مربع، در دوره بازگشت 50 ساله 13/1 و در دوره بازگشت 100 ساله 34/1 کیلومتر مربع از اراضی حاشیه رودخانه شاهینشهر را در بر گرفتهاند؛ و در بازه آخر به دلیل کاهش میزان شیب و کاهش سرعت جریان پهنه سیلاب از سایر بازهها گستردهتر شده است.https://geoeh.um.ac.ir/article_40620_ed5dbdd2da9881c10dc1a37f4472042f.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421The Investigation and Analysis of Natural Hazards and Human and Environmental Issues in Sanandaj for Providing Appropriate Solutionsبررسی و تحلیل مخاطرات طبیعی و مسائل انسانی و محیطی شهر سنندج به‌منظور ارائه راهکارهای مناسب991154052210.22067/geoeh.2021.71620.1092FAمژگاننصرتیکارشناس ارشد مخاطرات محیطی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران0000-0002-3436-2291ُسعیدخضریدانشیار ژئومورفولوژی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایرانآفاقکاظمیاستادیار ژئومورفولوژی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایرانJournal Article20210724In recent years, along with the increase in the population of urban areas, urban hazards have also increased. Sanandaj is one of the cities that have a high potential for the occurrence of hazards. Therefore, this study explored Sanandaj’s areas vulnerable to the risk of slope movements, floods, earthquakes, pollution, and traffic. According to the objectives, two integrated models of Fuzzy logic and the Analytic Hierarchy Process (AHP) were used and areas vulnerable to each of the mentioned hazards were identified. The results indicate that many of western parts and also the northern parts of Sanandaj city are prone to slope movements due to the high slope and height. Moreover, due to the existence of the Gheshlagh River in the eastern half of the city as well as the presence of low slope areas in its central part, many parts of the Sanandaj city have a great potential to cause floods. The assessment of the potentials for earthquake vulnerability indicates that the western and central parts of Sanandaj have a high potential for vulnerability due to proximity to fault lines, high slope, lack of access to open space, and high population density. Regarding pollution and traffic, the central parts of Sanandaj city have a high potential for pollution and traffic due to high population density and the existence of various uses like transportation. The western and northern parts of Sanandaj are prone to large-scale movements and have a high potential for earthquake. The eastern parts of Sanandaj have a high potential for floods. The southern parts of Sanandaj are prone to floods and have a high potential for earthquakes. Moreover, the central parts of Sanandaj have a high potential of pollution and traffic.در طی سالهای اخیر به‌موازات افزایش جمعیت نواحی شهری، مخاطرات شهری نیز روند افزایشی داشته است. یکی از شهرهایی که پتانسیل بالایی جهت وقوع مخاطرات دارد، شهر سنندج است. در این پژوهش به بررسی مناطق آسیبپذیر شهر سنندج در برابر مخاطرات حرکات دامنهای، سیلاب، زمینلرزه، آلودگی و ترافیک پرداخته شده است. با توجه به اهداف موردنظر، از دو مدل تلفیقی منطق فازی و تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شده و مناطق آسیبپذیر در برابر هرکدام از مخاطرات مذکور شناسایی شده است. نتایج پژوهش بیانگر این است که بخش‌های زیادی از غرب شهر سنندج و همچنین مناطق شمالی شهر به دلیل شیب و ارتفاع زیاد مستعد وقوع حرکات دامنهای است. همچنین به دلیل وجود رودخانه قشلاق در نیمه شرقی شهر سنندج و همچنین وجود مناطق کم شیب در مناطق داخلی شهر، بخش‌های زیادی از این شهر پتانسیل زیادی به‌منظور ایجاد سیلاب و آب گرفتگی دارد. ارزیابی پتانسیل آسیبپذیری در برابر زلزله بیانگر این است بخش‌های غربی و مرکزی شهر سنندج به دلیل نزدیکی به خطوط گسل، شیب زیاد، عدم دسترسی به فضای باز و تراکم جمعیتی بالا، پتانسیل آسیبپذیری بالایی دارد. از نظر آلودگی و ترافیک نیز بخش‌های مرکزی شهر سنندج به دلیل تراکم بالای جمعیت و وجود کاربریهای مختلفی ازجمله حمل‌ونقل و ... پتانسیل آلودگی و ترافیک بالایی دارد. با توجه به موارد مذکور، بخش‌های غربی و شمالی شهر مستعد وقوع حرکات دامنهای است و همچنین پتانسیل آسیبپذیری بالایی در برابر زلزله دارد. بخش‌های شرقی شهر پتانسیل بالایی از نظر وقوع سیلاب دارد. بخش‌های جنوبی نیز مستعد وقوع سیلاب است و پتانسیل آسیبپذیری بالایی در برابر زلزله دارد. همچنین بخش‌های مرکزی شهر سنندج پتانسیل بالایی از نظر آلودگی و ترافیک دارد.https://geoeh.um.ac.ir/article_40522_017c86c4ff3d405e6521becab0fb3732.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Factors Affecting Individual Readiness against Flood Occurrence in the Mountain Villages Susceptible to the Flood of Poledokhtar Townshipعوامل مؤثر بر آمادگی فردی در برابر وقوع سیل در روستاهای کوهستانی مستعد طغیان سیل شهرستان پلدختر1171394043410.22067/geoeh.2021.70828.1074FAمهرشادطولابی نژادپسادکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران0000-0003-4970-8811علیحاجی نژاددانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه گیلان، رشت. ایران0000-0001-8327-9438میثمطولابی نژاددکترای آب و هواشناسی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران0000-0001-9654-0834Journal Article20210620Hazard management includes all actions that can prevent adverse events, and in case of occurance, can reduce its effects and provide the necessary readiness for quick relief and improvement of the situation. The important measures of risk management is paying attention to increasing individual readiness in dealing with risks. Considering the importance of the subject, this study examines the factors affecting individual readiness against flood occurrence. The applied research uses a mixed method. The data collection tool was a questionnaire and interview. The statistical population of the study was 3861 households living in the mountain villages in the flood of the city of Poldakhtar city, from among of which of 360 households of 30 flood-affected villages were selected as samples using Cochran formula and a simple random sampling. Data were analyzed using descriptive statistics and binary logistic regression model. The findings of the research on the factors affecting individual readiness against flooding indicate that individually sociological issues, socioeconomic status of families, the impact of society, and adaptability with risks, respectively, have the highest role in individual readiness for floods. Investigating the requirements and actions of readiness in case of floods also showed that improving local economy, improving local infrastructure, giving credits to increase readiness, government assistance, and increasing the livelihoods of households are the most prominent requirements for increasing the readiness in the face of the flood event.مدیریت مخاطرات شامل کلیه اقداماتی است که از طریق آن‌ها بتوان از بروز حوادث ناگوار، پیشگیری نمود یا در صورت بروز آن حادثه، بتوان اثرات آن را کاهش داده و آمادگی لازم را برای امدادرسانی سریع و بهبود اوضاع فراهم نمود. از اقدامات مهم مدیریت مخاطرات، توجه به افزایش آمادگی فردی در مواجهه با مخاطرات است. با توجه به اهمیت موضوع، پژوهش حاضر به بررسی عوامل مؤثر بر آمادگی فردی در برابر وقوع سیل پرداخته است. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و روش انجام آن ترکیبی (کیفی و کمّی) است. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه و مصاحبه بوده است. جامعه آماری پژوهش 3861 خانوار ساکن در روستاهای کوهستانی در معرض طغیان سیل شهرستان پلدختر بوده است که با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونهگیری تصادفی ساده 360 خانوار از 30 روستای سیلگیر به‌عنوان نمونه انتخاب شد. تجزیه‌وتحلیل دادهها با استفاده از آمار توصیفی و مدل رگرسیون لجستیک باینری و تحلیل کیفی صورت گرفت. یافتههای پژوهش در زمینه عوامل مؤثر بر آمادگی فردی در برابر وقوع سیل حاکی است که از بین چهار عامل مدنظر در این پژوهش به ترتیب عوامل: جامعه‌شناختی فردی، وضعیت اقتصادی- اجتماعی خانواده، تأثیر جامعه و سازگاری با خطر بیشترین نقش را در آمادگی فردی برابر سیل داشتهاند. بررسی الزامات و اقدامات آمادگی در مواجهه با سیل نیز نشان داد که به ترتیب: توسعه اقتصاد محلی، توسعه زیرساختهای محلی، اعطای اعتبار خرد برای افزایش آمادگی، کمکهای دولتی و افزایش استراتژیهای تنوع معیشت خانوارها برجستهترین الزامات و اقدامات مهم برای افزایش آمادگی در مواجهه با رخداد سیل میباشند.https://geoeh.um.ac.ir/article_40434_41c3edcf6af07a5578bdb68b05c67564.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Frequency Analysis of Dangerous Extreme Rainy Days in IRANواکاوی فراوانی روزهای بارانفرین مخاطره‌آمیز در ایران1411624074110.22067/geoeh.2021.71591.1091FAسید محمدحسینیاستادیار اقلیم‌شناسی، دانشگاه سیدجمال‌الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران0000-0002-9851-6413سیروسنبیونیدکتری آب و هواشناسی، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ایرانJournal Article20210721Today, rainfall hazards create wide crisis in terms of military, security and social issues, because the tensions in rural and social destruction of the natural environment have led to violent conflicts. For analyzing the extreme rainy days in Iran, daily data of extreme rainy days in 235 synoptic stations in the period from 3/21/1961 to 03/20/2019 (21549 days) were used. Therefore, a database of a matrix of 21549×235 was created. Rows show time and columns show the stations. Using Euclidean distance and Ward linkage, extreme rainy days were classified into four regular rain clusters. The results showed that the first cluster (days with relatively heavy rain) with a frequency of 87% of the stations is widely distributed in Iran. The second cluster (semi-heavy rain) with 9 percent is limited to a few stations in the eastern coast of the Caspian Sea and the western side of the Zagros Mountains. The third cluster (heavy rain) with 3% of stations is located on the shore of the Caspian Sea and western Zagros mountains stations in Astara, Baboulsar, Noushahr, Ramsar, Rasht, Kouhrang and Yasouj. Finally, the fourth cluster (super heavy rain) with 1 percent, occurs only in Bandar Anzali station. It seems that the frequency of extreme rainy days in Iran tends to cluster and comply with topography and distance or proximity to the sea. The results of the present study showed that the stations located in western Iran have many rainy days due to their special geographical location in the Zagros Mountains and the influence of westerly winds.امروزه مخاطرات بارشی، بحرانهای گستردهای را به لحاظ نظامی، امنیتی و اجتماعی ایجاد میکنند؛ چراکه این تنشها، در قالب فروسایی و تخریب محیط طبیعی گاه به تعارضات خشونتبار اجتماعی نیز میانجامد. در این راستا، برای واکاوی روزهای بارانفرین در ایران از دادههای روزانه باران در 235 ایستگاه همدید در بازۀ زمانی 01/01/1340 تا 29/12/1398 خورشیدی (21549 روز) استفاده شده است. بنابراین پایگاه دادهای با آرایهای به ابعاد 235×21549 ایجاد شد که سطرها نمایندۀ زمان و ستونها نماینده ایستگاهها هستند. با استفاده از فاصله اقلیدسی و پیوند وارد، روزهای باران فرین ایران در چهارخوشه بارش منظم قرار گرفت. نتایج نشان داد خوشه اول (روزهای همراه با باران نسبتاً سنگین) با فراوانی 87 درصد ایستگاهها، پراکنش سراسری در کشور دارد. خوشه دوم (بارانهای نیمه سنگین) با 9 درصد، محدود به چند ایستگاه در کرانههای شرقی دریای خزر و نیمه غربی ارتفاعات زاگرس است. خوشه سوم (بارانهای سنگین) با 3 درصد ایستگاهها در کرانههای جنوبی دریای خزر و غرب ارتفاعات زاگرس در ایستگاههای آستارا، بابلسر، نوشهر، رامسر، رشت، کوهرنگ و یاسوج واقع شده است و درنهایت، خوشه چهارم (بارانهای ابرسنگین) با 1 درصد، فقط در ایستگاه بندرانزلی رخ میدهند. به نظر میرسد فراوانی روزهای باران فرین در ایران، میل به خوشهای شدن و لانهگزینی دارد و در تبعیت با توپوگرافی و دوری یا نزدیکی به دریا است.https://geoeh.um.ac.ir/article_40741_4663bd95f4de11218493533738a71b00.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Comparative Study of the Best Methods for Estimating Maximum Annual Precipitation in Selected Stations of Haraz Riverبررسی مقایسه‌ای بهترین روش برآورد بارش حداکثر سالانه در ایستگاههای منتخب رودخانة هراز1631834074610.22067/geoeh.2021.71958.1096FAعباسغلامیاستادیار دانشکده فنی و مهندسی،دانشگاه شمال،آمل،مازندران،ایران0000-0002-7724-4105Journal Article20210831The purpose of this study was to compare the statistical parameters of maximum annual precipitation in the watershed of Haraz River located in the central part of the Alborz Mountains. After reviewing the data of precipitation in Haraz watershed and considering lack of long-term statistics in the study area, Panjab-Haraz, Karsang-Haraz and Mahmoudabad-Haraz stations in different parts of the river from mountain to plain in 44-year statistical period from the water year of 1968-69 to 2011-2012 were selected. The annual precipitation frequency analysis of the selected stations was performed and the results of the Residual sum of squares (RSS) test were extracted by the method of ordinary moments and the maximum likelihood at this stage to be compared with the linear moments method. Residual sum of the squares in the linear moment method were also calculated by a computer program for the studied distributions. The results showed that in general, normal moment and maximum likelihood methods in selected stations have better fit and less RSS. The results of scoring and ranking the best selected method and distribution also showed that in all three selected stations, the maximum likelihood method with the minimum RSS was the best fit with the annual maximum precipitation data.
با توجه به اهداف پژوهش حاضر پس از بررسی آمار و اطلاعات بارش‌های حوزة آبخیز هراز و با توجه به کمبود آمار طولانیمدت در منطقه موردمطالعه، درنهایت 3 ایستگاه پنجاب- هراز، کرسنگ- هراز و محمودآباد- هراز در بخش‌های مختلف این رودخانه از کوهستانی تا جلگه‌ای در دوره مشترک آماری 44 ساله از سال آبی 48-1347 تا 91-1390 انتخاب شدند. پس از تجزیه‌وتحلیل تغییرات بارش‌های سالیانه ایستگاههای انتخـاب شده نتایج آزمون حداقل مربعات به روش گشتاورهای معمولی و بیشینة درستنمائی برای مقایسه با روش گشتاورهای خطی استخراج شدند. مجموع مربعات باقیمانده در روش گشتاورهای خطی نیز با برنامه کامپیوتری نوشته شده برای توزیع‌های موردپژوهش، محاسبه گردیدند. با توجه به نتایج این پژوهش و با استفاده از روش نمره دهی و رتبه‌بندی مشخص می‌شود در ایستگاه پنجاب- هراز روش بیشینة درستنمائی دارای کمترین مجموع مربعات خطا، یعنی مجموع نمره 6 دارای بهترین برازش با دادههای بارش سالیانه بوده است و روش گشتاورهای معمولی و خطی با دارا بودن نمرة کل 15 به‌صورت مساوی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. در ایستگاه کرسنگ- هراز روش بیشینة درستنمائی دارای مجموع نمرة 10 و بهترین برازش با دادههای بارش سالانه بوده است و پس‌ازآن به ترتیب روش گشتاور معمولی با مجموع نمرة 14 و روش گشتاور خطی با مجموع نمرة 15 قرار دارند. در ایستگاه محمودآباد هم روش بیشینة درستنمائی با به دست آوردن مجموع نمرة 3 بهترین روش منتخب در این ایستگاه بوده است و پس‌ازآن روش گشتاور معمولی و روش گشتاور خطی به ترتیب با مجموع نمرات 6 و 15 قرار دارند.https://geoeh.um.ac.ir/article_40746_e1ad6ffc6195076ffef9077d6f57e4ed.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Routing Dust Storms using Suspended Particulates Concentration and Meteorological Models in Hamadan Provinceمسیریابی حرکت گردوغبار بر اساس غلظت ذرات معلق و مدل هواشناسی در استان همدان1852004074510.22067/geoeh.2021.71200.1082FAکامرانشایستهاستادیار گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران0000-0002-8451-058Xشیواغریبیدانشجوی دکتری، ارزیابی و آمایش سرزمین، گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ملایرمحمدپارسی مهردانشجوی دکتری، ارزیابی و آمایش سرزمین، گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ملایرJournal Article20210627Dust is one of the natural hazards that occur mainly in arid and semi-arid areas of the world such as Iran. In recent years, dust storms have been one of the most important air pollution crises in Hamadan province. Identifying the dust and sand sources is the first step in controling this phenomenon. Thus, this study tried to identify dust sources of Hamadan province using Aerosol Optical Depth (AOD) from the MODIS satellite images and numerical modeling to predict airflow from 2008 to the end of 2018. In the next step, using HYSPLIT model, the path of particles’ moves and their source were determined at three levels of 500, 1000 and 1500 meters for 48 hours before the storm for external sources and 18 hours for internal sources. The meteorological data of the model was obtained from a 0.5-degree GDAS. Finally, its movement from source to Hamadan urban area was monitored using GIS and Spatial Analysis Tools. The results showed that the origin of the dust phenomena in this city are three sources including internal parts the province (Famenin, Malayer and Razan county), outside the province (such as Kurdestan, Markazi, and Khuzestan province) and out of Iran (Western parts of Iraq, Syria, Jordan and northern Saudi Arabia). So, it is necessary to monitor the spatial patterns of dust sources in the western regions of Iran for different years. The combination of remote sensing data, Hysplit model, and field based data could well show dust transport corridors.گردوغبار یکی از مخاطرات طبیعی است که عمدتاً در مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان ازجمله ایران رخ میدهد. در سالهای اخیر، طوفان‌های گردوغبار به یکی از مهم‌ترین چالش‌های آلودگی هوای استان همدان تبدیل شده است و شناسایی کانون‌های تولیدکننده این پدیده اولین گام در مدیریت و کنترل آن به شمار می‌رود. ؛ ازاین‌رو در این مقاله به شناسایی کانون‌های تولید گردوغبار در استان همدان با استفاده از شاخص عمق اپتیکی اخذشده از تصاویر سنجنده مادیس و همچنین، مدل‌سازی عددی پیشبینی جریان هوا در بازه زمانی سال 2008 تا پایان سال 2018 پرداخته شده است. مسیر باد در 48 ساعت قبل از طوفان برای منشأ خارجی و 12 ساعت برای منشأ داخلی تعیین شد. دادههای هواشناسی مدل نیز از سامانه یکپارچه‌سازی دادههای جهانی دریافت شد. درنهایت با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی و ابزارهای تحلیل مکانی، نمایش حرکت گردوغبارها از منشأ شکل‌گیری تا داخل محدوده استان همدان ردیابی شد. نتایج نشان داد که منشأ پدیده‌های گردوغبار ورودی به این استان دارای سه منشأ داخل استان (شهرستان‌های فامنین، ملایر و رزن)، خارج از استان (استان‌های کردستان، خوزستان و مرکزی) و خارج از کشور (غرب عراق، سوریه، اردن و شمال عربستان) است که بیانگر لزوم مطالعه پایش مکانی گردوغبارهای این منطقه است. درنهایت، ترکیب روش‌های سنجش‌ازدوری و مدل های‌اسپلیت به همراه اطلاعات زمینی گردوغبار می‌تواند دالان‌های تحت تأثیر گردوغبار را به‌خوبی نشان دهد.https://geoeh.um.ac.ir/article_40745_4f0c0b780223804e12d97832d172a363.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Analysis of Geopotential Altitude Trend on Iran under the Influence of Climate Changeواکاوی روند ارتفاع ژئوپتانسیل جو بر روی ایران تحت تأثیر تغییر اقلیم2012164023910.22067/geoeh.2021.70712.1068FAزهراحجازی زادهاستاد اقلیم‌شناسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانبهلولعلیجانیاستاد اقلیم‌شناسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانحسینعساکرهاستاد اقلیم‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، گروه جغرافیا، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران0000-0001-7699-0547مختارفتاحیاندکتری اقلیم‌شناسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران0000-0001-9907-6563Journal Article20210531Trend variations in large-scale atmospheric systems like subtropical high pressure play a significant role in climate change. In this study, to achieve the objectives, mid-level atmospheric geopotential altitude data were employed based on the European Center Database of Atmospheric Medium-Term Forecasting. The data that have a spatial resolution of 1*1 degree of curveand are collected on a daily average. The statistical period of the research ranges from 1980 to 2018 for Iran and included 155 cells. Mann-Kendall trend test was used to explore the geopotential altitude trend on Iran. The results showed that the atmospheric geopotential altitude on Iran in June, July, and August has an increasing (positive) trend which is at the significant level of 1.96. The decreasing trend of geopotential altitude in the eastern and southeastern regions of Iran is remrkable. Moreover, in all the investigated months, Iranian atmosphere altitude in the central, western and northwestern regions had an upward trend, which is generally influenced by the high-pressure subtropical level. These changes cause abnormalities in climatic patterns of the regions. The study also showed that continuing subtropical pressure stack on top of ever-increasing trend in the region is significant.تغییر روند سامانههای کلان‌مقیاس جوی همچون پرفشار جنب‌حاره‌ای، نقش بسزایی در تغییر اقلیم سطح زمین دارد. در این پژوهش برای نیل به این هدف، از دادههای ارتفاع ژئوپتانسیل جو تراز میانی (تراز 500 ه.پ) از پایگاه داده وابسته به مرکز اروپایی پیشبینی میان‌مدت جو استفاده شده است. این دادهها داری تفکیک مکانی 1*1 درجه قوسی و به صورت میانگین روزانه برداشت گردیده است. دوره آماری این پژوهش از سال 1980 تا 2019 میلادی برای کشور ایران بوده و شامل 155 یاخته است. جهت بررسی روند ارتفاع ژئوپتانسیل بر روی ایران از آزمون روند من-کندال استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد که ارتفاع ژئوپتانسیل جو بر روی ایران در ماههای ژوئن، جولای و آگوست دارای روند افزایشی (مثبت) در سطح معنیداری 1.96 است. البته روند کاهشی ارتفاع ژئوپتانسیل در مناطق شرق و جنوب شرق ایران قابل تأمل است. همچنین در تمام ماههای موردبررسی، ارتفاع جو ایران در مناطق مرکز، غرب و شمال غرب روند افزایشی داشته که عموماً این روند افزایشی متأثر سطح گستره پرفشار جنب حاره است. این تغییرات باعث ناهنجاری در الگوهای آب و هوایی مناطق میگردد.https://geoeh.um.ac.ir/article_40239_c95ab906679d4d28d81a420aa76d02df.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Pathology of Rural Areas in Risks of COVID-19 (Case Study: Rural Areas of Ijroud City in Zanjan Province)آسیب‌شناسی مناطق روستایی از خطرات شیوع بیماری کرونا (موردمطالعه: نواحی روستایی شهرستان ایجرود در استان زنجان)2172344064610.22067/geoeh.2021.72004.1098FAسعیدنصیری زارعدانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.0000-0003-3709-9289طاهرپریزادیدانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران0000-0001-8303-1723مجتبیحکیمیدانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایرانJournal Article20210831Human settlements have faced different challenges due to various cultural, economic, and social factors and the threatening componants of the outbreak of COVID-19. Therefore, different models and systems are needed for management and planning. The study focused on the pathology of rural areas regarding the risk of corona virous in rural areas of Ijroud city. This applied used a descriptive-analytical method. The data was obtained from documentary reports. Data analysis was performed in the form of spatial and geographical statistics in ArcGIS/ GeoDA and SPSS. The results showed that there is a positive and significant relationship between corona and the level of services in these areas. On the other hand, most services are concentrated in more populated areas and less populated areas have much fewer services. It is clear that people of areas with fewer services go to areas that have more services, and given the infectious diseases will distribute more in transportations, this is a major factor in the prevalence of the disease in larger and more populous areas. Six rural areas that were the main focus of the disease were identified and preventive measures should be taken to provide services and restrictions on going to these areas.سکونتگاههای انسانی با توجه به عوامل مختلف فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، زیرساختها و مؤلفه‌های تهدیدکننده شیوع بیماری کرونا، با چالش‌های مختلفی مواجه شده‌اند و درنتیجه نیازمند الگوها و سیستمهای متفاوتی برای مدیریت و برنامه‌ریزی هستند. تحقیق به آسیب‌شناسی مناطق روستایی از خطر شیوع بیماری کرونا در نواحی روستایی شهرستان ایجرود پرداخت. تحقیق کاربردی و به روش انجام تحقیق، از نوع تحقیقات توصیفی- تحلیلی است. اطلاعات تحقیق به‌صورت گزارش اسنادی به دست آمد. تحلیل اطلاعات به‌صورت آماره‌های فضایی و جغرافیایی در ArcGIS/GeoDA و SPSS انجام شد که برای بررسی سطح خدمات در نواحی روستایی، خدمات در 5 گروه بهداشتی- درمانی، تعاونی- بازرگانی، زیرساختی، آموزشی- فرهنگی و ارتباطی تقسیم شدند که اطلاعات آن نیز به‌صورت اسنادی به دست آمد. در ناحیه روستایی، میان مبتلایان بیماری کرونا و سطح خدمات در این مناطق ارتباط مثبت و معنیداری وجود دارد. در سوی دیگر بیشتر خدمات در مناطقی که جمعیت بیشتری دارند، تمرکز یافته و مناطقی که جمعیت کمتری دارند از سطح خدمات کمتری نیز برخوردار هستند. مشخص است مناطقی که خدمات کمتری دارند، برای دریافت خدمات به مناطقی که این خدمات را دارند مراجعه میکنند و با توجه به ماهیت بیماری‌های عفونی که در مسیرهای حمل‌ونقل و جابجایی گسترش بیشتری مییابند، این امر، عامل اصلی برای شیوع بیماری در میان نواحی روستایی بزرگ‌تر و پرجمعیت‌تر گردیده است. در تحقیق 6 ناحیه روستایی که در کانون اصلی انتشار بیماری قرار داشتند، شناسایی شدند که باید مدیریت و اقدامات پیشگیرانه برای تأمین خدمات و محدودیت‌های مراجعه به این مناطق انجام گردد.https://geoeh.um.ac.ir/article_40646_8b7f5d739331a762aa3aaaa02120f825.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Formulation and Prioritization of Sustainable Strategies based on Believable Scenarios of Increasing the Physical Resilience of Tehran Against Earthquakes (Case Study: District 10)تدوین و اولویت‌بندی راهبردهای پابرجا مبتنی بر سناریوهای باورپذیر افزایش تاب‌آوری کالبدی شهر تهران در برابر زلزله (نمونه موردی: منطقه 10)2352544044510.22067/geoeh.2021.70939.1077FAامینلطیفیدانشجوی دکتری تخصصی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0000-0002-5302-4108کرامت الهزیاریاستاد برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0001-9135-4768سید مجیدنادریاستادیار شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20210704Relying on key factors affecting physical resilience and using scenario planning approach, this study investigated the credible scenarios of increasing the physical resilience of Region 10 of Tehran against earthquakes to formulate and prioritize sustainable strategies for increasing the physical resilience of the study area on the horizon of the year 2025. The study used a descriptive-analytical method to answer the question: What are the sustainable strategies that can ensure the physical resilience of the study area against the horizon of 1404? For this purpose, in order to provide a theoretical framework, at first, the subject was explicated using documentary method and review of literature, and then, relying on environmental dynamics, experimental data were extracted. The statistical population of the study includes 20 urban experts and the sampling method was purposeful method. As the first step, by determining the possible status of key factors and weighting them by experts, the necessary data were entered into ScenarioWizard and strong, weak, and reliable scenarios were extracted from this software. At the next step, by analyzing the internal and external elements related to the physical resilience of the study sample, research strategies were presented in the form of SWOT and based on plausible scenarios. Finally, by the Strategic Planning Quantitative Matrix (QSPM) technique, sustainable strategies were enumerated and prioritized to increase the physical resilience. The results show that if District 10 of Tehran tends to increase physical resilience in case of earthquake damage, reliance on sustainable defense strategies is inevitable.پژوهش حاضر در نظر دارد تا با تکیه بر عوامل کلیدی مؤثر بر تاب‌آوری کالبدی در بافت‌های فرسوده شهری و با بهرهگیری از رویکرد سناریونگاری، سناریوهای افزایش تاب‌آوری کالبدی منطقه 10 شهر تهران در برابر زلزله را موردبررسی قرار داده و بر اساس سناریوهای باورپذیر به تدوین و اولویت‌بندی راهبردهای پابرجا در راستای افزایش تاب‌آوری کالبدی محدوده موردمطالعه در افق 1404 بپردازد. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و به دنبال پاسخ به این سؤال است که راهبردهای پابرجا و مطلوبی که بتوانند تاب‌آوری کالبدی محدوده موردمطالعه در برابر زلزله را در افق 1404 تضمین کنند کدامند؟ بدین منظور برای تدوین چارچوب نظری، ابتدا با استفاده از روش اسنادی، ادبیات و مبانی نظری موضوع بیان شده و سپس با تکیه بر تکنیک پویش محیطی، دادههای تجربی مستخرج گردیده است. جامعه آماری این تحقیق شامل 20 نفر از خبرگان و متخصصین شهری بوده و روش نمونهگیری، هدفمند است. در گام اول، پس از تعیین وضعیت‌های احتمالی عوامل کلیدی و وزن‌دهی به آن‌ها توسط خبرگان، دادههای لازم وارد نرمافزار ScenarioWizardشدند و سناریوهای قوی، ضعیف و باورپذیر از این نرمافزار مستخرج گردیدند. در گام بعدی با تحلیل عوامل داخلی و خارجی مرتبط با تاب‌آوری کالبدی نمونه موردمطالعه، راهبردهای پژوهش در قالب روش SWOT و بر اساس سناریوهای باورپذیر ارائه شدند و درنهایت با استفاده از تکنیک ماتریس کمی برنامه‌ریزی استراتژیک (QSPM)، راهبردهای پابرجا به‌منظور افزایش تاب‌آوری کالبدی محدوده موردمطالعه، احصاء و اولویت‌بندی شدند. نتایج پژوهش نشان میدهد چنانچه منطقه 10 شهر تهران قصد داشته باشد تا به سمت افزایش و ارتقای تاب‌آوری کالبدی در برابر آسیب‌های ناشی از مخاطرات طبیعی همچون زلزله قدم بردارد، تکیه بر راهبردهای پابرجای تدافعی اجتناب‌ناپذیر و الزامی است.https://geoeh.um.ac.ir/article_40445_ae2da010af91a365a412e97d26ae4e59.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421Assessing the Role of Economic and Social Empowerment of Rural Households in Reducing the Effects of Drought (Case Study: Sarpol-e Zahab Township, Kermanshah Province)ارزیابی نقش توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی خانوارهای روستایی در راستای کاهش اثرات خشکسالی؛ مطالعه موردی: شهرستان سرپل ذهاب (استان کرمانشاه)2552774022810.22067/geoeh.2021.68728.1017FAجمشیدعینالیدانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زنجان، ایران0000-0001-8587-8389حسینفراهانیدانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زنجان، ایران.بهارهمحمدیدانشآموخته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زنجان، ایرانJournal Article20210205Most parts of Iran have special climatic conditions that are among the least rainy regions of the world as they are in the arid geographical belt and desert strip of the world. Therefore, drought is one of the most important natural hazards in Iran. The purpose of this study was to investigate the role of empowerment of villagers in dealing with drought and reducing its effects in rural areas of Sarpol-e Zahab County in the west of Kermanshah province. Therefore, it tried to answer the following question: What is the relationship between economic and social empowerment of rural households and reducing the effects of drought in the study area? The applied research used a descriptive-analytical method. Questionnaire was used to collectg the required data. Due to the geographical extent of the region and a large number of rural settlements, from among the villages located in the political area of Sarpol-e Zahab county that had 100 families and more, considering the natural location, 10 rural points were selected as a sample. At the household level, out of 1966 rural households based on census data (2016), 321 items were selected as a sample using Cochran's formula and questionnaires were distributed randomly. One-sample t-test, factor analysis, and path analysis were used to analyze the data. The results showed that from the perspective of residents, empowerment in economic and social dimensions have positive effects on reducing the effects of the drought disaster. The results of path analysis show that access to financial resources, improvement of the business environment, and local social capital respectively have the greatest impact on economic and social empowerment for reducing the effects of the drought disaster. بخش اعظمی از ایران به خاطر استقرار در کمربند خشک جغرافیایی و نوار بیابانی دنیا از شرایط اقلیمی ویژهای برخوردار است که جزو مناطق کم باران جهان بشمار میآید. ازاین‌رو، خشکسالی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی ایران است. هدف تحقیق حاضر بررسی نقش توانمندسازی روستاییان در مواجهه و رویارویی با خشکسالی و کاستن از اثرات آن در مناطق روستایی شهرستان سرپل ذهاب در غرب استان کرمانشاه است. ازاین‌رو سعی کرده است تا به این سؤال پاسخ دهد که چه رابطه‌ای بین توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی خانوارهای روستایی و کاهش اثرات خشکسالی در محدوده موردمطالعه وجود دارد؟ تحقیق حاضر از نوع پژوهشهای کاربردی و روش مورداستفاده توصیفی- تحلیلی مبتنی بر گردآوری دادههای مورد نیاز از طریق پرسشنامه است. به دلیل گستردگی جغرافیایی منطقه و تعداد زیاد سکونتگاههای روستایی، از بین روستاهای واقع در محدوده سیاسی شهرستان سرپل ذهاب که دارای 100 خانوار و بیشتر بودند، با لحاظ کردن موقعیت طبیعی، تعداد 10 نقطه روستایی به‌عنوان نمونه انتخاب شد. در سطح تحلیل خانوار از بین 1966 خانوار روستایی ساکن براساس دادههای سرشماری سال (1395)، با بهرهگیری از فرمول کوکران تعداد 321 مورد به‌عنوان نمونه انتخاب و پرسشنامه به صورت تصادفی ساده توزیع شده است که از این تعداد، 305 پرسشنامه تکمیل شده در اختیار محققان قرار گرفت و در تحلیلهای آماری مورداستفاده قرار گرفت. برای تجزیه‌وتحلیل دادهها از آزمونهای آماری t تک نمونهای، تحلیل عاملی و مسیر استفاده شده است. یافتههای تحقیق نشان داد که از دیدگاه ساکنین محلی توانمندسازی در ابعاد اقتصادی (3.84) و اجتماعی (3.60) بر روی کاهش اثرات سانحه تأثیر مثبتی دارد. نتایج تحلیل مسیر نشان میدهد دسترسی به منابع مالی، بهبود فضای و کسب‌وکار و سرمایه اجتماعی محلی به ترتیب با 49/0، 53/0 و 34/0 بیشترین تأثیر را در توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی در راستای کاهش اثرات خشکسالی دارند.https://geoeh.um.ac.ir/article_40228_636fa06b74cdd6a17452e1e1ece7e7d7.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجغرافیا و مخاطرات محیطی2322-168211120220421An Analysis of Effective Factors on the Management of Ecological and Social Complexities in the Preservation of Rural Natural Resources (Case Study: Villages of Lorestan Province)تحلیل عوامل مؤثر بر مدیریت پیچیدگیهای اکولوژیکی و اجتماعی در حفظ منابع طبیعی روستاها (موردمطالعه: روستاهای استان لرستان)2793034179110.22067/geoeh.2022.72675.1112FAعلیخدادادیدانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران0000-0003-3686-2086مرتضیتوکلیدانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانعلی اکبرعنابستانیاستاد گروه جغرافیای انسانی و آمایش دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20211007Complexity science is about a management that deals with variety and multiplicity and tries to avoid dominant issues. Therefore, whenever there is a system composed of different factors on different scales with inherent and inseparable dependence and interdependence of factors, we face complexity. Ecological and social systems, on the other hand, are systems which are related to people and nature, emphasizing that man not only cannot be separated from nature, but also must be part of it. Hence, the necessity was felt to address the issue of managing ecological and social complexities in conserving natural resources. This exploratory research applied a descriptive-analytical method and used library and documentary sources. In order to analyze data, DEMATE was used. The results indicated that among the factors affecting the management of ecological and social complexity, such factors as lack of systemic and comprehensive attitude, lack of discussion of environmental resources for land management and its legal status, institutional barriers, lack of an integrated system of exploitation of natural resources and control of unstable factors, and lack of active participation and management interaction within the framework included in four propositions (f4) with a coefficient of 1.077 and active natural resources were identified the most significant factors that affect the management of ecological and social complexities in preserving the natural resources of the villages of Lorestan province.علم پیچیدگی، مدیریتی را مد نظر دارد که به تنوع و تکثر بها میدهد و از مسائل مسلط دوری میکند؛ بنابراین هرگاه مجموعه‌ای متشکل از عوامل متعدد و گوناگون، در مقیاس‌های متفاوت، با اتکا و وابستگی ذاتی و جدایی‌ناپذیر عوامل بر همدیگر وجود داشته باشد، با پیچیدگی روبرو هستیم. از طرفی، سیستمهای اکولوژیکی و اجتماعی، سیستمهای مرتبط مردم و طبیعت هستند و تأکید میکنند که انسان نه‌تنها نمیتواند جدا از طبیعت، بلکه باید بخشی از آن باشد .در پژوهش حاضر این ضرورت احساس شده که به مسأله مدیریت پیچیدگیهای اکولوژیکی و اجتماعی در حفظ منابع طبیعی پرداخته شود. این تحقیق از نظر هدف یک تحقیق توصیفی- تحلیلی و از نظر جمع‌آوری اطلاعات یک تحقیق اکتشافی است و در چارچوب مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی قرار دارد. از طرفی به‌منظور تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از ابزار دیماتل استفاده شده است. نتایج نشان داد در بین عوامل مؤثر بر مدیریت پیچیدگی اکولوژیکی و اجتماعی، عوامل فقدان نگرشی سیستمی و جامعنگر، مشخص نبودن بحث منابع محیطی در آمایش سرزمین و جایگاه قانونی آن، موانع نهادی، فقدان نظام یکپارچه بهرهبرداری از منابع طبیعی و مهار عوامل ناپایدار و فقدان مشارکت فعال و تعامل مدیریت در چارچوب عوامل گنجانده شده در گروه چهار گزارهها (f4) با ضریب وزنی 077/1 به‌عنوان مهم‌ترین عوامل مؤثر بر مدیریت پیچیدگیهای اکولوژیکی و اجتماعی در حفظ منابع طبیعی روستاهای استان شناسایی شدند.https://geoeh.um.ac.ir/article_41791_52cb0a522094764a5291f9eccd8eb909.pdf