##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

فرشته رضایی محمود احمدی علیرضا شکیبا

چکیده

موج گرما عموماً به عنوان یک دوره­ای از روزهای متوالی با دماهای بالای غیر عادی تعریف می­شوند که به دلیل متأثر کردن بخش‌های مختلف طبیعی و انسانی از قبیل سلامت، بهداشت، منابع آب و کشاورزی به یک نوع مخاطره رایج در جهان تبدیل شده­ است. شناسایی این‌گونه اثرات نیازمند شناخت موج گرما و تعیین آستانه­های آن می­باشد. لذا، در این پژوهش سعی می­گردد به تعیین آستانه دمایی موج گرما در مناطق مختلف کشور در دوره گرم سال پرداخته شود. بدین منظور آمار دمای حداکثر روزانه 90 ایستگاه سینوپتیک طی دوره آماری 2015- 1986 از ماه‌های آوریل تا سپتامبر از سازمان هواشناسی کشور اخذ گردید. سپس بعد از پردازش اولیه داده­های خام، به تعیین آستانه دمایی موج گرما طی دوره گرم سال، بر اساس 3 شاخص­ جهانی (صدک 95، بالدی، سازمان هواشناسی جهانی(WMO) برای ایستگاه­های مورد مطالعه پرداخته شد. سپس در محیط ArcGIS با استفاده از روش ترکیبی IDW و رگرسیون با در نظر گرفتن عرض جغرافیایی و ارتفاع (به عنوان 2 عامل مهم و تأثیرگذار در مقدار آستانه دمایی موج گرما)، آستانه دمایی برای کل کشور درونیابی گردید. نتایج نشان داد که مقادیر آستانه دمایی در زمان­ها و مکان­های مختلف کشور در دوره گرم سال یکسان نیست و از رنج متفاوتی برخوردار است. به‌طوری‌که که آستانه دمایی در ماه آوریل بین 40 – 15، در ماه می بین 46 – 21، در ماه ژوئن بین 50 – 25، در ماه جولای بین 49 -29، در ماه آگوست بین 52- 32 و در ماه سپتامبر بین 47 -27 درجه سلسیوس متغیر می­باشد. در ماه‌های آوریل، می و سپتامبر، این آستانه از تفاوت مکانی بیشتر و در ماه‌های ژوئن و جولای و آگوست تقریباً از یکنواختی نسبی برخوردار است که علت آن را می‌توان وجود پرفشار جنب حاره­ای آزور دانست که تمام ایران را تا جنوب کوه‌های البرز تحت استیلای خود در می‌آورد و از جهتی وجود این پدیده باعث می­شود که نقش عوامل محلی مانند ارتفاعات، عرض جغرافیایی در مقدار آستانه دمایی در این ماه‌ها چندان محسوس نباشد و آستانه دمایی از یکپارچگی نسبی برخوردار باشد. همچنین نتایج نشان می‌دهد که بالاترین آستانه دمایی موج گرما در دوره گرم سال مربوط به استان خوزستان و کمترین آستانه مربوط به قسمت‌های از نوار شمالی و شمال غرب کشور می‌باشد. نتایج این تحقیق دلالت بر این حقیقت علمی دارد که جهت به دست آوردن آستانه­ دمایی دقیق برای مناطق مختلف کشور باید از شاخص‌های مختلف استفاده کرد؛ زیرا این شاخص­ها مکمل همدیگر هستند و تنها با استفاده از یک شاخص نمی‌توان به نتایج دقیقی در این زمینه دست یافت.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

موج گرما, شاخص‌های آستانه دمایی, عرض جغرافیایی, ارتفاع, ایران

مراجع
اسماعیل نژاد، مرتضی؛ 1392. شناسایی رفتار مکانی امواج گرمایی سیستان و بلوچستان با برنامه Hot Spot در محیط GIS. نخستین کنفرانس ملی آب‌وهواشناسی ایران، 7-1.
اسمعیل نژاد، مرتضی؛ خسروی، محمود؛ علیجانی، بهلول؛ مسعودیان، سیدابوالفضل؛ 1392. شناسایی امواج گرمایی ایران. جغرافیا و توسعه، شماره 33، 54-39.
امیدوار، کمال؛1391. آب‌وهواشناسی دینامیک. انتشارات دانشگاه یزد، 394 -1.
امیری، مقصود؛ کرمی، شایان؛ 1391. آموزش کنترل کیفیت و تحلیل آماری همراه باMinitab 16 . 532-1.
برنا، رضا؛ هاشمیان، حسین؛ 1393. شناسایی و تحلیل امواج گرمایی تابستان 1391استان خوزستان. اولین همایش ملی( بهداشت محیط، سلامت و محیط‌زیست پایدار)، 11-1.
سپهوند، راضیه؛ 1393. تحلیل آماری و سینوپتیک امواج گرمایی فرین غرب ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد. استاد راهنما: یوسف قویدل، آب‌وهواشناسی، دانشگاه مدرس.
علیجانی، بهلول؛ 1391. آب‌وهوای ایران. انتشارات پیام نور، 221-1.
غیور، حسنعلی؛ مسعودیان، ابوالفضل؛ 1376. بزرگی، گستره و فراوانی خشکسالی¬ها در ایران. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 45، 39-29.
مسعودیان، ابوالفضل؛ 1392. آب‌وهوای ایران. انتشارات شریعه توس. 264- 1.
منتظری، مجید؛ ابوالفضل، مسعودیان؛ 1389. شناسایی الگوهای فرارفت دمایی ایران در سال¬های سرد. پژوهش¬های جغرافیای طبیعی. شماره 74. 94-79.

Anderson, B,G., & Bell, M.L., 2009. Weather-Related Mortality: how heat, cold, and heat wave affect mortality in the United States. Epidemiology. 20(2),205-213. doi:10.1097/EDE.0b013e318190ee08.
Changnon, S. A., 1998. Evalution of weather catastrophe data for use in climate change investigation. Climatic Change 38,435 -445
Chen, K., Bi ,J., Chen, J., Chen, X., Huang, L., & Zhou, L., 2015.Influence of heat wave definitions to the added effect of heat waves on daily mortality in Nanjing .China, Science of the Total Environment.507,18-25.
Croitoru, A.E., Piticar, A., Ciupertea, F,A., & Rosca,C,F., 2016.Changes in heat wave indices in Romania over the period 1961 -2015. Global and Planetary Change, doi: 10.1016/j.gloplacha.2016.08.016.
Debono, P., Peduzzi, S., & Kluser, G., 2004. Impacts of Summer 2003 Heat Wave in Europe. United Nations Environment Programme, 5 .http://archive-ouverte.unige.ch/unige:32255.
Dong, W., Zeng, Q., Ma, Y., Li, G., & Pan, X., 2016. Impact of Heat Wave Definitions on the Added Effect of Heat Waves on Cardiovascular Mortality in Beijing, China. International Journal of Environmental Research and Public Health,13(9),1- 11.
Glickman, T.S., 2000. Glossary of Meteorology, Boston, American Meteorological Society. ISBN 1-878220-49-7.
Hartman, D.L., Klein Tank, A.M.G., Rusicucci, M., Alexander, L.V., Broenniman, B., & Charabi,Y., 2013. Observations: atmosphere and surface. 159–254.
Jinghong, G., Yunzong, S.,Qiyong, L., Maigeng, Z., Yaogui,L., & Liping, L., 2015. Impact of extreme high temperature on mortality and regional level definition of heat wave: A multi-city study in China. Science of the Total Environment,505,535-544.
Kalkstein, L., Greene, J., Mills, D., & Perrin, A., 2008. Analog European heat waves for U.S. Ann. Assoc. Am. Georg, 79, 2055-2073.
Keggenhoff, I., Elizbarashvili, M., & King, L., 2015. Heat wave events over Georgia since1961.Climatology,Changes and Severity,Climate, 3, 308-328. DOI:10.3390/cli3020308.
Kent, S., McClure, L., Zaitchik, B., Smith, T., & Gohlke, J., 2014. Heat wave and health outcomes in Alabama(USA): the importance of heat wave definition. Environ Health Perspect,122,151-158.
Liu, G., Zhang, L., He, B., Jin, X., Zhang, Q., Razafindrabe, B., & You, H., 2015.Temporal changes in extreme high temperature, heat waves and relevant disasters in Nanjing metropolitan region, China. Natural Hazards, 76, 1415-1430. DOI 10.1007/s11069-014-1556-y.
Nairn, J., & Fawcett, R., 2013. Defining heatwaves: heatwave defined as a heat-impact event servicing all community and business sectors in Australia. Technical Report, No. 60, The Centre for Australian Weather and Climate Research, Melbourne, Australia. ISBN: 9781922173126 (Electronic Resource),1-84.
Pu,X., Wang, T,J., Huang, x., Melas, D., Zanis, P., Papanastasiou, D,K., & Poupkou, A., 2017 .Enhanced surface ozone during the heat wave of 2013 in Yangtze River Delta region. China,Science of the Total Environment,1-10.
Rusticucci, M., Kyselý, Almeira, G., & Lhotka, O., 2015. Long-term variability of heat waves in Argentina and recurrence probability of the severe 2008 heat wave in Buenos Aires. Theoretical and Applied Climatology, DOI: 10.1007/s00704-015-1445-7.
Smith T, T., Zaitchik, B,F., & Gohlke, J,M., 2013. Heat waves in the United States: de fi nitions. patterns and trends, Clim Change ,118,811–825.
Tong, S., Ren, C., & Becker, N., 2010. Excess deaths during the 2004 heatwave in Brisbane, Australia. International Journal of Biometeorology, 54, 393-400.
Unal, Y.S., Tan, E., & Mentes, S.S., 2013. Summer heat waves over western Turkey between 1965 and 2006. Theoretical and Applied Climatology,112, 339-350 DOI: 10.1007/s00704-012-0704-0.
Varfi, M.S., Karacostas, T.S., Makrogiannis, T.J., & Flocas, A.A., 2009. Characteristics of the extreme warm and cold days over Greece. Advances in Geosciences, 20, 45 -50.
ارجاع به مقاله
رضاییف., احمدیم., & شکیباع. (۱۳۹۷-۱۰-۲۹). تعیین آستانه دمایی موج گرما طی دوره گرم سال بر اساس شاخص‌های جهانی در مناطق مختلف کشور. جغرافیا و مخاطرات محیطی, 7(2), 132-115. https://doi.org/10.22067/geo.v7i3.64584
نوع مقاله
مقالات